Chương 1: Lửa Thiêu Mộc Bản

Tiếng mõ tre thúc liên hồi xé toạc đêm Lập đông tĩnh mịch bên bờ nam sông Đuống. Từng hồi “cắc… cắc… tum…” dồn dập vang lên hòa cùng tiếng la hét thất thanh từ đầu làng:

— Cháy! Cháy đình rồi ối làng nước ơi! Cứu đình với!

Cụ Biền Duy Nhượng giật mình choàng tỉnh trên chiếc chõng tre. Đôi mắt già nua tám mươi tám tuổi chưa kịp định thần đã bị ánh lửa đỏ quạch rọi sáng qua khe liếp nứa gian nhà đông. Gió bấc rít từng cơn lạnh buốt xương, nhưng hơi nóng từ phía đầu xóm bốc lên hầm hập. Trong lồng ngực cụ, trái tim đập thình thịch như muốn nhảy khỏi cuống họng.

Nơi ấy là đình làng Mái, nơi cất giữ linh hồn của cả phường thợ.

— Cụ ơi! Ngoài đình cháy to lắm rồi cụ ơi!

Thằng An mười hai tuổi hớt hải xô cửa chạy xộc vào. Thằng bé mình mặc manh áo cộc vá vai, chân không kịp xỏ guốc, gương mặt tái nhợt vì hoảng sợ. Chưa đợi chắt nội đỡ tay, cụ Nhượng đã quơ vội ngọn gậy tre đầu giường, quấn chiếc khăn mỏ rìu bạc màu lên trán rồi sải bước thoăn thoắt ra sân. Cụ dắt tay thằng An, bước chân dồn dập bấm chặt xuống mặt ngõ trơn nhẫy sương đêm.

Trước mắt hai cụ cháu, ngôi đình năm gian mái cong chạm rồng phượng uy nghiêm ngút trời bấy lâu nay đang chìm trong biển lửa đỏ rực. Khói đen cuồn cuộn bốc lên cao ngất, tàn lửa bay lả tả theo ngọn gió bấc phần phật thổi từ bãi sông vào. Dưới sân gạch Bát Tràng, dân làng Mái nhốn nháo như ong vỡ tổ. Người gánh thùng nước, kẻ bưng chậu thau, tiếng thùng gỗ va đập chan chát vào thành giếng khơi, tiếng gọi nhau thất thanh đến khản cả giọng:

— Múc nước! Hắt lên mái gian giữa mau lên kẻo sập!

— Không kịp đâu, lửa bén vào đống rơm khô cạnh tường hồi rồi!

Cụ Nhượng nhìn ngọn lửa hung hãn đang liếm láp từng vì kèo, rui mè gỗ lim phát ra những tiếng nổ lép bép kinh hoàng mà rụng rời tay chân. Ánh mắt cụ dán chặt vào hương án gian giữa. Nơi ấy, trong chiếc rương gỗ gụ khóa đồng, có cất bộ ván in mộc bản “Vinh Hoa Phú Quý” gồm trọn vẹn cả ván nét lẫn ván màu. Đó là bảo vật ba đời truyền lại hơn một trăm năm của dòng họ Biền và cả làng Mái, nơi gửi gắm thớ gỗ dẻo dai cùng nhát đục tài hoa của tổ tiên truyền đời.

— Bộ ván cổ… ván tổ còn ở trong ấy! — Cụ Nhượng thảng thốt kêu lên, buông tay chắt An rồi cắm đầu định lao thẳng qua bức màn lửa.

— Cụ Cả! Không được vào! Nguy hiểm tính mạng cụ ơi!

Bác Phó Cả Dần từ mé giếng xách đôi thùng chạy vụt tới, bắp tay cuồn cuộn vội ghì chặt lấy vai cụ già. Cùng lúc, hai tên tuần đinh lực lưỡng cũng hộc tốc chạy sang chắn ngang trước mặt, dùng cán giáo ngăn cụ lại:

— Cụ Nhượng bình tĩnh lại! Gian giữa bén lửa tới xà nóc rồi, cụ vào lúc này là mất mạng đấy!

— Buông tao ra! — Giọng cụ Nhượng nghẹn đặc trong khói rơm khét lẹt, đôi mắt quắc thước đỏ hoe giần giật — Cả đời làng Mái chỉ có một bộ ván in ấy! Mất ván là mất nghề, mất cả cái bát cơm của con cháu ngày Tết! Thả tao ra để tao cứu ván!

Cụ giãy giụa bằng sức lực của một lão thợ già cả đời gắn bó với từng thớ gỗ tấc cây, nhưng một ông lão gần chín tuần làm sao đọ nổi sức vóc cánh trai tráng tuần đinh. Thằng An đứng nép một bên ôm chặt lấy vạt áo cụ cố, nước mắt giàn giụa rơi lã chã:

— Cụ ơi, con xin cụ! Cụ đừng vào, lửa táp cháy cả tóc cụ rồi…