Chương 1: Mùi Bùn Chát Ngàn Năm

Trời còn mờ sương, mặt nước đầm lầy phía rìa thị trấn Vạn Thừng hãy còn phủ một màu tím bầm lạnh ngắt. Đôi bàn chân trần của cụ Tịch Hoài Nhơn đã lún sâu vào lớp bùn đen quánh, lạnh buốt thấu xương. Ở tuổi hai trăm lẻ sáu, sống lưng cụ hơi còng xuống vì cả đời cúi mình bên đầm nước, nhưng đôi cánh tay màu mật mía vẫn vững chãi như rễ dừa già. Cụ thọc sâu hai tay xuống bùn khoáng chát ngấu, tóm lấy túm dây lạt mây rồi dùng sức nhấc bổng một ôm vỏ dừa nước nặng trĩu lên bờ cỏ.

Nước bùn đen trũi chảy róc rách qua kẽ tay, phả ra mùi nồng hắc pha lẫn vị chát đặc trưng của vỏ cây ngâm lâu năm.

“Đúng ba năm rồi, con nước ròng sớm nay vừa cạn đáy là tròn một ngàn ngày ngậm bùn khoáng,” cụ Tịch khẽ hít một hơi dài, lẩm bẩm trong chòm râu bạc dài chấm ngực. Đôi mắt già nua của cụ sáng quắc, ánh lên niềm vui bình dị khi ngón tay cái miết thử vào lớp vỏ bẹ ngoài cùng. Mềm, mục rữa bên ngoài nhưng lõi trong lại dai như gân bò.

“Ông nội ơi! Cọc này cháu kéo lên phụ ông nhé!”

Tiếng gọi lanh lảnh của Tịch Uyển Nhi xé tan lớp sương mỏng. Cô bé mười sáu tuổi nhanh thoăn thoắt xắn cao ống quần vải thô, chiếc tạp dề da nhuộm chát buộc ngang hông rung rinh theo từng bước chạy. Hai búi tóc cài bằng cọng dừa dại khô lắc lư khi cô bé nhoài người kéo chùm vỏ thứ hai. Bàn tay nhỏ nhắn của Uyển Nhi khéo léo lách qua mép bùn, thuần thục ghìm chặt cọc tre cắm mốc.

“Từ từ thôi cháu,” cụ Tịch cười hiền từ, giọng trầm ấm như tiếng gõ mõ gỗ chiều hôm. “Bùn sâu níu chân, nóng vội là trượt ngã sặc nước lợ đấy.”

Hai ông cháu khiêng từng ôm vỏ dừa dầm bùn lên thềm đất nện bên mép đầm. Cụ Tịch ngồi bệt xuống một khúc gỗ mục xơ đã nhẵn bóng qua hàng chục năm sử dụng. Tay cụ cầm lấy chiếc chày gỗ ổi nặng trịch, giáng từng nhịp chắc nịch xuống lớp bẹ dừa vừa vớt.

Thình… thịch… thình… thịch…

Mỗi nhát đập không hề dùng đến sức mạnh bạo liệt, mà nương theo thớ gân tự nhiên của vỏ cây. Thịt dừa thối rữa cùng bùn đen bắn tung tóe sang hai bên, để lộ ra những bó xơ màu nâu sẫm, óng ả và quấn chặt lấy nhau. Cụ Tịch đưa chày cho cháu gái, khẽ gật đầu:

“Đến lượt cháu. Đập cho tơi lớp thịt bùn, nhưng tuyệt đối không được làm giập sống xơ.”

Uyển Nhi nhận chày, vung tay nện xuống bẹ dừa. Nhịp chày của cô bé dồn dập, hơi thở gấp gáp. Mới đập được mươi nhát, những sợi xơ mỏng manh đã tưa nát, vài sợi đứt ngang phát ra tiếng lách tách giòn tan.

“Cháu nóng ruột quá rồi,” cụ Tịch đưa bàn tay thô ráp đầy những vết chai sần xoắn ốc che lấy đầu chày, ngăn tay Uyển Nhi lại. Cụ nhặt lấy một lọn xơ dừa sẫm màu, đặt vào lòng bàn tay nhỏ nhắn của đứa cháu mồ côi rồi nhẹ nhàng khép các ngón tay con bé lại. “Nhắm mắt lại, thở đều ra. Cháu có ngửi thấy mùi gì không?”

Uyển Nhi chớp mắt, hít nhẹ một hơi: “Dạ… mùi bùn lợ, mùi chan chát của nhựa cây.”