Chương 19: Phép Thử Khắt Khe

Bàn tay gầy guộc của ông Diệp vẫn khẽ áp trên thân cây muồng đen ram ráp, cảm nhận dòng nhựa sống mát rượi đang âm thầm luân chuyển bên dưới lớp vỏ dày. Nghe tiếng reo mừng của Mai và nhìn thấy nét mặt bàng hoàng pha lẫn hồi hộp của con trai, lồng ngực người thầy giáo già dâng lên một luồng nhiệt ấm áp. Ông quay lại, nhìn thẳng vào mắt Tuấn, giọng trầm tĩnh nhưng chắc nịch: — Tốt lắm con. Suốt ba năm qua, mình làm thật, đổ mồ hôi thật, không giấu giếm đất mẹ điều gì thì hà cớ gì phải e sợ người ta về kiểm tra. Cứ chuẩn bị đón họ đàng hoàng, chu đáo.

Đúng một tuần sau, vào một buổi sáng giữa tháng Ba, triền rẫy thôn Đồi Đỏ đón tiếp đoàn chuyên gia nông nghiệp quốc tế. Chiếc xe ô tô gầm cao bám đầy bụi đỏ bazan từ từ lăn bánh qua cánh cổng rào, dừng lại dưới bóng râm rợp mát của rặng muồng đen chắn gió. Đi cùng cán bộ trạm khuyến nông tỉnh là hai chuyên gia kiểm định độc lập người nước ngoài: ông Martin, một nhà khoa học thổ nhưỡng người Bỉ với vầng trán cao và cặp kính trắng nghiêm nghị, cùng người đồng nghiệp phụ trách kiểm nghiệm dư lượng hóa chất.

Ông Diệp cùng bà Nhài đón khách bằng những bát nước chè xanh om lá gừng thơm nồng và đĩa khoai mật luộc còn bốc khói nghi ngút bên chiếc bàn gỗ mộc mạc trước hiên chòi rẫy. Không hề có những lời xã giao đãi bôi hay hoa mỹ, buổi làm việc bắt đầu ngay bằng sự minh bạch của những người làm nông chân chính. Trước sự chứng kiến của các chuyên gia, Tuấn bước tới, mở chiếc máy tính xách tay và trình chiếu toàn bộ dữ liệu nhật ký canh tác số hóa mà anh đã cần mẫn thiết lập.

Ông Diệp đứng bên cạnh, chăm chú dõi theo từng thao tác thuần thục của con trai. Trên màn hình, sơ đồ hai héc-ta rẫy hiện lên rành mạch theo từng đường đồng mức, phân định rõ ràng bốn phân khu với đúng 1.200 gốc tiêu. Mỗi mã định danh gắn với từng gốc cây đều liên kết với lịch sử chăm sóc tỉ mỉ đến bất ngờ: ngày tưới dịch men vi sinh bản địa IMO, liều lượng đạm cá ủ hoai, thời điểm xới nhẹ thảm phủ rơm rạ, cho tới những đợt rong tỉa cành muồng đen duy trì độ che sáng tối ưu 60%. Khi người phiên dịch truyền đạt lại các thông số, ông Martin khẽ nhướng mày thán phục, liên tục gật đầu tán thưởng trước sự chuẩn xác, khoa học và tính truy xuất nguồn gốc rành mạch của nương rẫy.

Nhưng phép thử thực sự chỉ bắt đầu khi đoàn kiểm định bước chân ra ngoài thực địa. Dưới cái nắng hanh hao của mùa khô Tây Nguyên, gió chướng từ rặng Chư Dlê Ya thổi hun hút qua từng hàng muồng đen rợp bóng, mang theo hương tiêu non cay nồng ngào ngạt. Các chuyên gia mang theo bộ dụng cụ lấy mẫu chuyên dụng bằng thép không gỉ sáng loáng, tiến hành quy trình kiểm tra độc lập vô cùng nghiêm ngặt.

Họ không lấy mẫu qua loa ở ven đường mà đi sâu vào từng ngóc ngách, chọn các điểm lấy mẫu hoàn toàn ngẫu nhiên. Ông Diệp lặng lẽ chống chiếc gậy le tre bước theo sau, quan sát tỉ mỉ từng hành động của người kiểm định. Tại một điểm trũng gần bờ suối Cạn và đặc biệt là tại gốc tiêu số bốn mươi — nơi đầu tiên phát hiện chùm rễ tơ trắng và đàn giun đất tái sinh — ông Martin dùng chiếc khoan tay chuyên dụng xoay sâu vào lòng đất bazan. Mũi khoan kim loại cắm ngập dần, xuyên qua lớp mùn xốp mềm bề mặt, xuống tận độ sâu một mét dưới lòng đất để rút lên từng lõi đất đỏ sẫm, tơi xốp và ẩm mịn.

Không dừng lại ở mẫu đất, nữ chuyên gia đi cùng còn tỉ mỉ dùng kéo vô trùng cắt lấy những chiếc lá tiêu bánh tẻ xanh dày không tì vết, hái ngẫu nhiên từng chùm hạt tiêu già chắc nịch ken dày trên thân muồng. Thậm chí, bà còn cẩn trọng bóc một mẩu vỏ mỏng trên thân cây muồng đen làm trụ sống để làm mẫu đối chứng sinh học. Từng mẫu vật đều được cho vào các túi bảo quản chuyên dụng vô trùng, hút chân không, dán tem mã vạch và kẹp chì niêm phong cẩn mật ngay trước sự chứng kiến và ký biên bản xác nhận của ông Diệp cùng Tuấn.

Hàng trăm chỉ tiêu khắt khe sẽ được đem ra mổ xẻ tại phòng thí nghiệm: từ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật gốc clo hữu cơ, phốt pho hữu cơ, nấm đối kháng ngoại lai, cho đến hàm lượng kim loại nặng và độc tố do nấm mốc sản sinh. Một phép thử nghiệt ngã nhằm truy lùng bất kỳ một vết tích hóa chất nào, dù chỉ là một phần tỷ, đã từng ngấm vào đất đai suốt hàng chục năm thâm canh trong quá khứ.