Chương 20: Khói Lò Lam Thủy Bất Diệt

Gió bấc ràn rạt thổi trên mặt nước, cuốn theo hơi lạnh se sắt phả vào hai gò má nhăn nheo của cụ Dưỡng Hữu Bằng. Nghe tiếng bước chân gấp gáp của Thắng bước tới mạn thuyền, cụ không quay đầu lại ngay mà vẫn dõi mắt nhìn theo dải khói lam chiều đang quyện tròn trên rặng tre Cổ Bằng. Bàn tay gầy guộc nổi đầy đồi mồi của cụ khẽ vỗ lên bờ vai vững chãi của đứa chắt họ:

— Con nhìn xem, khói rơm rạ của xóm Lò làng mình đó. Mấy chục năm bom đạn cày xới, dòng sông Lam ni chưa từng cạn, mà khói lò Cổ Bằng cũng nỏ khi mô chịu tắt. Giữ được mười lăm sào đất mẹ, giữ được mẻ men tro ni, lòng già này mới nhẹ nhõm mà nhắm mắt được.

Thắng đứng sát bên cụ, giọng nghẹn lại:

— Ơn cụ khai tâm rèn giũa, con mới hiểu được cái đạo của đất và lửa. Nếu không có cụ đứng mũi chịu sào, lũ chúng con đã bị quân gian thương xỏ mũi, dâng đất tổ cho người ta rồi.

Cụ Bằng mỉm cười, chòm râu cước rung nhẹ trong gió chiều:

— Đất bãi không phụ lòng người ngay thật mô con. Mau chuẩn bị, thuyền sắp ghé bến rồi!

Mũi thuyền nan vừa chạm vào triền cát mịn dưới chân dốc bến Lò, tiếng trống khẩu bỗng gióng lên thùng thình dồn dập. Khắp ngõ xóm cờ đỏ dong mở rợp bóng tre, hàng trăm bà con xóm Lò ùa ra tận mép nước. Tiếng hò reo vang dội mặt sông khi người ta nhìn thấy chiếc cúp vàng triển lãm cùng tập hồ sơ công văn bảo hộ đất đai trên tay Trưởng thôn Mười. Những người thợ gốm già mắt rơm rớm lệ, lớp thanh niên trai tráng xúm lại nâng chiếc thuyền nan lên bờ cát. Làng nghề trăm năm như vỡ òa trong men say chiến thắng sau những ngày dài nghẹt thở trước bóng ma phá sản.

Đoàn người rước cúp vàng và sọt gốm men tro men theo con đường đất đỏ rực hoa dong riềng, tiến thẳng vào sân nhà thờ tổ họ Dưỡng. Gian thờ cổ kính nghi ngút khói trầm, đôi câu đối sơn son thếp vàng như bừng sáng trong ánh nến lung linh. Trên hương án, chiếc đĩa men tro tam hợp cổ được cụ Bằng cẩn trọng đặt ngay ngắn chính giữa, bên cạnh là chén rượu trắng ngát hương nếp mới.

Trưởng thôn Nguyễn Văn Mười bước lên trước bàn thờ, bàn tay cụt ngón trỏ run run nâng chiếc chén men rạn vảy cá rót đầy rượu thơm dâng lên tiên tổ. Cụ Bằng chống chiếc gậy tre đứng sừng sững bên cạnh, giọng cụ vang rền, đanh thép tựa tiếng chuông đồng vọng giữa gian từ đường:

— Kính lạy liệt tổ liệt tông họ Dưỡng! Nhờ hồng phúc cha ông phù hộ, mảnh đất mười lăm sào bãi bồi cùng ngọn lửa men tro củi đã được cháu con đồng lòng gìn giữ nguyên vẹn. Hôm nay, trước anh linh tiên tổ và toàn thể dân làng, lão già này tuyên bố: kẻ nghịch tử Dưỡng Hữu Trọng vì hám lợi mà rước men chì độc hại về đầu độc đồng bào, toan cướp sạch đất mẹ dâng cho gian thương, đã bị pháp luật nghiêm trị. Nay chính thức xóa tên thằng nghịch tôn khỏi gia phả họ Dưỡng, vĩnh viễn tuyệt giao, không cho bước chân vào ngưỡng cửa nhà thờ tổ nữa!

Cụ Bằng dứt lời, cả gian từ đường lặng ngắt như tờ, chỉ có tiếng nổ lách tách của tàn hương rơi xuống đỉnh đồng. Ai nấy đều thấu hiểu sự nghiêm minh và lòng cương trực của bậc đại thụ làng nghề.