Chương 1: Tiếng thở của chày đứng

Gian nhà cổ phảng phất mùi dầu phụng quện chặt trong khói tro trấu nồng đượm suốt trăm năm qua. Giữa canh ba lạnh buốt, Cụ cố Châu Vĩnh Thuận khẽ cựa mình trên chiếc phản gỗ gõ đỏ đã lên nước bóng lẫy. Ở tuổi một trăm hai mươi bảy, thân thể cụ nhẹ bẫng như một nhánh tre già khô quắt, nhưng đôi tai thì chưa từng lẩn thẩn lấy một ngày.

Gió từ mạn sông Trà Bồng thổi thốc qua khe liếp, mang theo tiếng chày đứng dội nêm từ gian xưởng ép cách một khoảnh sân rạ. Cụ cố nghiêng đầu, lắng từng nhịp đập truyền qua lòng đất nện.

Thùng… cộc… thùng…

Chuỗi âm thanh dội lại nặng trịch, rền rĩ, nhưng ngực cụ cố bỗng thắt lại. Nhịp gõ nêm xộc xệch một cách kỳ quặc. Đáng lẽ sau mỗi cú vung chày của súc gỗ kền kền nặng sáu tạ, tiếng nêm cái nêm đực phải ken sít vào nhau, ghì chặt từng bánh đậu gói rơm nếp để cất lên tiếng tứa dầu “re re” róc rách, ngọt lịm như tiếng suối ngầm. Thế nhưng lúc này, tiếng chày rỗng hoác, khô khốc như búa nện vào đá tảng. Đòn chày ráng sức giáng xuống trong cơn hấp tấp, thiếu hẳn cái đằm chắc, thong dong của bàn tay thợ cả họ Châu.

Cụ cố thở dài một hơi thật khẽ, lòng trĩu nặng:

— Chày gõ lệch tim rồi… Rơm lót xộc xệch hay lòng người đang rối bời mà buông nhịp chày đục ngầu thế kia?

Đôi mắt cụ đã phủ một màn mây trắng đục tựa khói un trấu, chỉ còn nhận ra vệt sáng lờ mờ hắt từ ngọn đèn dầu phụng treo nơi cột cái. Nhưng cụ chẳng cần mắt sáng để nhìn thấy gian xưởng ngoài kia. Hơn một thế kỷ gắn đời mình với súc chày kền kền dài một trượng, cụ rành rẽ từng thớ gỗ, từng kẽ nêm như chính đường chỉ tay sần sùi cộm vết chai của mình.

Tiếng then cài kẹt nhẹ. Tiếng bước chân rón rén quen thuộc bước qua bậu cửa, đi cùng mùi cháo hoa thoang thoảng lẫn chút gừng tươi ấm nồng.

— Cụ Cố thức rồi ạ? Con thấy ngoài trời trở gió bấc lạnh quá, con bưng bát nước cháo loãng vào hầu cụ lót dạ.

Châu Mai Lan bước khẽ tới mép phản, đôi tay thoăn thoắt so đôi đũa tre rồi đỡ lưng cụ cố ngồi dậy. Cụ tựa lưng vào vách nứa, đón lấy hơi ấm tỏa ra từ bát sành, nhưng chiếc thìa gỗ trên tay cụ chẳng buồn đưa lên miệng.

— Con Lan đấy à… Ngoài xưởng bễ trấu còn đượm không con? Thằng Đạt với thằng Phú dập chày từ đầu canh ba đến giờ, được mấy vò rồi?

Bàn tay Mai Lan đang vén mép chiếu bỗng khựng lại. Cô bé ngập ngừng nửa khắc, giọng run nhẹ: