Chương 1: Đêm lân tinh bến Thần Phù

Cụ Mục Trọng Liêm vừa gạt thanh then gỗ cài cửa Phòng Nghiệm Xỉ thì bóng người tất tả của Trịnh Đình Duệ đã lách qua màn đêm bước vào, hai tay ôm khư khư chiếc tráp gỗ gụ phủ vải điều. Ngoài bến Thần Phù, từng đợt sóng biển xô vào chân kè đá rền rĩ, cuộn lên những vệt sáng lân tinh xanh biếc rực rỡ dưới đáy triều ròng – thứ ánh ngọc phù du mà cụ Mục đã gắn bó suốt hơn một thế kỷ rưỡi cuộc đời nơi cửa sông giáp biển.

— Cụ Mục! May quá, cụ vẫn chưa chợp mắt! — Trịnh Đình Duệ thở dốc, vạt áo chàm lấm tấm bụi muối trắng. Chàng vội đặt chiếc tráp lên mặt bàn gỗ dầu nhẵn thín: — Mẫu muối tiến ngự kho Giáp vừa niêm bao xong canh một. Quan Tuần phủ giục đầu canh tư phải đóng triện son kiểm định để kịp bốc lên đoàn thuyền ngự vận xuôi về kinh sư.

Mục Trọng Liêm khẽ nheo đôi mắt đã mờ đục theo năm tháng, nhưng nơi đáy mắt sâu hoắm như giếng cạn bỗng gợn lên một tia nhìn sắc sảo. Cụ không đáp lời ngay, chỉ chậm rãi đưa bàn tay gầy guộc chằng chịt những đường gân xanh xao, cởi nút buộc dải lụa đỏ trên tráp gỗ. Một trăm sáu mươi mốt tuổi, từng trải qua ba đời chúa và nắm giữ quy chuẩn muối cống ngự từ thuở tráng niên, cụ chưa từng thấy một mẻ muối tiến nào lại bị đốc thúc vội vã như mớ hàng cướp chợ giữa đêm hôm khuya khoắt thế này.

Nắp tráp mở ra, để lộ chiếc túi vải gai thô đựng chừng ba thưng hạt trắng muốt.

Cụ Mục khẽ nhấc túi muối lên. Đôi lông mày bạc như cước của cụ bỗng cau lại. Chiếc túi nặng trĩu tay một cách khác thường, sức nặng kéo trĩu khớp cổ tay già nua chứ không hề nhẹ xốp như những bao muối phơi cát lọc chạt truyền thống của làng Lân Hải.

Cụ đổ một vốc hạt ra chiếc đĩa sành tráng men da lươn, rồi nhón một nhúm đưa lên ngang tầm mắt dưới ánh đèn dầu lạc tù mù.

— Chú mày nhìn xem. — Giọng cụ Mục trầm khàn, chậm rãi gõ từng tiếng nặng tựa đá tảng — Muối cống ngự Thần Phù vốn kết tinh từ nước chạt phơi trên cát mịn nắng gắt, hạt phải vuông vức, trong veo như ngọc lưu ly, các góc cạnh mòn đều vì ma sát trong máng gỗ. Cớ sao mớ hạt này lại sắc lẻm, lởm chởm gai góc, mặt ngoài dại trắng như xương phơi nắng hạn?

Cụ đặt nhúm muối vào lòng bàn tay chai sần nứt nẻ, dùng ngón tay cái miết mạnh. Hạt không nổ giòn lách tách như muối ngậm nắng biển, mà vụn ra thành lớp bụi mịn lạo xạo, lạnh ngắt và bám chặt vào từng kẽ tay khô ráp. Đưa lên mũi ngửi, cụ chẳng hề thấy hương vị mặn mòi quen thuộc của gió biển cùng hơi thở ấm nồng của phù du cửa vịnh, mà chỉ ngửi thấy một mùi hôi nồng, khen khét tanh tao của đá núi ẩm mốc.

Trịnh Đình Duệ rùng mình, tiến sát lại gần bàn gỗ, ghé mắt nhìn lớp cặn trắng còn đọng trên kẽ tay cụ Mục: — Cụ nói con mới để ý. Lúc con nhận mẫu từ tay đốc vận viên ngoài bến, đã thấy phu thuyền khiêng từng bao muối cống ngự còng rạp cả lưng. Bình thường một hộc muối kho Giáp chỉ nặng chừng ấy cân lạng, đợt này trông bao nào cũng đầy ắp mà phu phen thở không ra hơi.

Cụ Mục buông nhúm hạt rơi lả tả xuống đĩa sành, ngước mắt nhìn viên thư lại trẻ: — Mẻ này do đoàn thuyền vận nào chở tới nhập kho? Có qua tay trạm tuần kiểm Thần Phù kiểm tra nguồn gốc cát chạt không?

— Bẩm cụ, thuyền vận do chính thương hội của Cừu Lạc Phong phụ trách chở từ bãi ngoài vào lúc chập tối. — Duệ hạ thấp giọng, đôi mày rậm chau lại đầy vẻ bất an — Con theo lệ thường mang cân tiểu ly ra định kiểm tra độ khô và độ kết tinh của từng khoang, nhưng chưa kịp bước lên ván thuyền thì đích thân quan Tuần phủ Quách Doãn Mậu đã xuất hiện. Quan lớn đích thân đứng trên mũi thuyền đốc thúc quân lính bốc dỡ thẳng vào kho Giáp, cấm tiệt sai nha tuần kiểm bén mảng. Ngài bảo cống phẩm hạn chế chậm trễ, ai dám cản trở việc quân cơ sẽ lập tức gông cổ tống giam. Con chỉ kịp giữ lại túi mẫu này theo đúng điển lệ của Diêm Ty để mang sang cụ đóng triện.

Nghe đến tên Quách Doãn Mậu và Cừu Lạc Phong, cụ Mục Trọng Liêm im lặng hồi lâu. Tiếng gió bấc ngoài cửa sổ rít qua kẽ vách nứa nghe như tiếng thở dài u uẩn của biển đêm. Hơn nửa thế kỷ trước, khi cụ còn giữ chức Đề Lĩnh Diêm Ty, hạt muối nơi cửa biển Thần Phù là báu vật quốc gia, nuôi sống hàng vạn binh sĩ vùng biên ải và dâng lên bàn ngự thiện. Từng giọt nước chạt lọc qua lớp cát mịn của một trăm hai mươi hộ dân làng Lân Hải đều thấm đẫm mồ hôi, nước mắt và cả sự trung trinh của người thợ muối.