Chương 4: Cám Dỗ Giữa Sân Đình

Hồi trống lệnh ba hồi chín tiếng vừa dứt, âm ba trầm đục còn rền rĩ dội vào vách đất gian nhà đông. Gió bấc thốc qua rặng tre ngà thổi tung tà áo nâu vá vai của cụ Biền Duy Nhượng. Cụ khẽ thở dài, tay chống chiếc gậy tre đực đã nhẵn bóng, tay kia nắm lấy bàn tay quấn vải nâu của chắt An:

— Đi thôi con, ra xem đầu đình người ta muốn xoay vần cái làng này ra sao.

Hai cụ cháu rảo bước theo con ngõ gạch. Sân đình làng Mái buổi sớm đầu đông hãy còn vương vất mùi khét lẹt của gỗ cháy và tro tàn. Mảnh sân lát gạch Bát Tràng đỏ au mọi bận phong quang, nay phủ một lớp muội than xám xịt chưa kịp dọn. Giữa khoảng sân trống, mấy chiếc chiếu hoa trải vội bên thềm đình đổ nát đã chật ních người. Phường thợ tranh, thợ in, thợ hồ tề tựu đông đủ, ai nấy co ro trong manh áo cộc, mặt mày ủ rũ hoang mang.

Ngồi chễm chệ ở chiếu trên là Lý trưởng Đặng Khoái với bộ áo the xanh và dáng vẻ bồn chồn. Ngay cạnh lão, thương nhân Quản Lợi ung dung phe phẩy chiếc quạt lông ngỗng dẫu trời lạnh thấu xương. Gã mặc áo the thâm lụa bóng, cổ tay tròn lẳn, mấy ngón tay phốp pháp đeo nhẫn ngọc sáng lóa. Trước mặt hai kẻ ấy, trên chiếc mâm đồng lớn, xếp la liệt từng thỏi bạc trắng ngời sáng lóa mắt cùng hàng chục cuộn giấy bổi dày cộp xám xỉn, bốc lên mùi hôi nồng nặc của phẩm than bùn tẩm lưu huỳnh hăng hắc.

Thấy cụ Nhượng dắt chắt bước vào cổng đình, đám đông xôn xao rẽ lối. Lý trưởng Đặng Khoái vội vã đứng dậy, chắp tay gượng gạo:

— Kìa, cụ Cả Mái đã ra. Mời cụ lên chiếu trên tọa vị để làng cùng bàn việc lớn.

Cụ Nhượng không lên chiếu trên, chỉ đứng dừng lại ở mép sân đình, nơi ranh giới giữa những người thợ áo nâu và đống bạc lụa hào nhoáng. Đôi mắt quắc thước lướt qua gương mặt từng người thợ trong phường. Ở hàng đầu, bác Phó Cả Dần ngồi bó gối, đầu cúi gằm. Bắp tay cuồn cuộn dính đầy màu chàm của bác đang run rẩy, mấy đầu ngón tay cứ vân vê vạt áo rách. Nhà bác bốn miệng ăn nheo nhóc, mẹ già lại đang liệt giường vì chứng đau khớp cắn rút từng cơn khi gió bấc về. Vài xâu tiền kẽm Quản Lợi dúi vào tay hồi sớm như hòn than nóng rẫy đang nướng chín ruột gan người thợ giỏi nhất nhì vùng này.

Quản Lợi nhấp một ngụm trà đặc, khẽ tằng hắng một tiếng rồi cất giọng trơn tru, ngọt nhạt:

— Thưa toàn thể các bác, các chú thợ làng Mái. Đình làng ngộ hỏa, bộ ván tổ trăm năm cháy thành tro, ấy là cái hạn trời giáng, chẳng ai muốn. Nhưng rằm tháng Chạp cận kề rồi, phiên chợ Tết bến sông chỉ còn non một tháng nữa. Nay không còn ván mộc bản gỗ thị, làng lấy gì đem bán cho khách buôn Thăng Long, Phố Hiến? Chẳng lẽ chịu chết đói cả đám hay sao?

Gã vỗ tay bôm bốp vào mâm bạc trắng, mắt đảo lia lịa:

— Tôi là chỗ thân tình với làng, không nỡ thấy các bác lâm vào bước đường cùng. Mười thuyền giấy bổi và mấy chục thúng bột than mịn tôi đã chở sẵn cập bến sông. Ván gỗ tạp khắc nét thô tôi cũng thuê thợ mộc phố huyện đục sẵn cả rồi. Các bác chẳng cần cực nhọc quấy hồ nếp, chẳng cần đãi sỏi son hay nghiền vỏ điệp cho toét mắt. Cứ việc dập mực than lên giấy bổi, phơi khô là tôi thu mua hết, trả tiền tươi thóc thật, công xá gấp đôi ngày thường. Bác nào ưng thuận thì bước lên nhận bạc!

Lời dụ dỗ như rót mật vào tai kẻ túng bấn. Mấy người thợ trẻ nhìn đống thỏi bạc trắng mà nuốt nước bọt ừng ực. Bác Phó Cả Dần ngẩng phắt lên, mắt đỏ ngầu, giọng nghẹn ứ giằng xé:

— Thưa cụ Biền, thưa các cụ... Con biết tranh giấy bổi không phải thói nhà nghề... Nhưng con bé Mận với mấy đứa nhỏ ở nhà mấy bữa nay toàn húp cháo loãng. Mẹ già con thì rên xiết suốt đêm vì rét buốt không có thuốc thang. Không làm thì lấy gì sống qua tuần tiết này đây cụ ơi...

Tiếng thở dài não nuột lan khắp sân đình. Nhiều người thợ rục rịch muốn cất bước tiến về phía mâm bạc.