Chương 1: Bến Nước Canh Ba

Tiếng nước ròng rút xiết dưới chân bờ kè đá mài kéo ông Nhâm Vĩnh Khiêm ra khỏi cơn chập chờn lúc rạng đông. Năm Giáp Tuất 1934 này, bờ nam sông Sa Đéc bắt đầu chộn rộn những lời đồn thổi về cuộc mở bến, nắn bờ lộ của Sở Công chính, khiến lòng người thợ già chín mươi chín tuổi chẳng thể nào yên giấc. Chống cây gậy tre đực đã lên nước bóng lọng, ông Khiêm chậm rãi lần từng bước dọc theo lối mòn xóm thợ hồ Tân Quy Đông.

Đôi chân già nua mang đôi guốc mộc gõ lụp cụp trên lớp cát mịn pha vỏ nghêu. Khớp gối kêu khục khặc sau gần một thế kỷ dầm mưa dãi nắng, nhưng đôi mắt già nua của ông vẫn tinh tường rà từng tấc bờ đất. Dưới mé nước lúp xúp bèo tây, mạch vữa vôi ô dước ủ kỹ trộn bột đá mài mà ông đắp từ thuở tráng niên vẫn còn bám chặt lấy chân triền đất, trơ gan cùng tuế nguyệt dẫu rêu phong đã phủ xanh rì. Ông cúi người, bàn tay gầy guộc chằng chịt những vết chai sần miết nhẹ lên gờ đá mát lạnh, thở hắt ra một hơi dài nghe chừng trĩu nặng:

"Nước ròng sát đáy thế này, đất sét xanh trơ gốc, không khéo mé vàm lại lở thêm mấy thước mộc nữa cho coi."

"Ông Bác ơi! Ông Bác Khiêm ơi!"

Tiếng kêu thất thanh từ ngoài vàm rạch cắt ngang dòng suy nghĩ của ông lão. Chiếc xuồng ba lá lướt vun vút trên mặt nước đỏ ngầu phù sa, mũi xuồng xé toạc mảng lục bình trôi dạt. Sáu Thuyền cắm phập mái dầm xuống bùn non, quăng sợi dây dừa cột vội vào chiếc cọc bần rồi nhảy tót lên bờ. Bắp tay gã cuồn cuộn, chiếc áo bà ba đen ướt đầm mồ hôi dính bết vào lồng ngực, chiếc khăn rằn vắt vẻo trên vai chực rớt.

Gã thở không ra hơi, hai tay chắp lại dập dập trước mặt ông Khiêm:

"Hú hồn hú vía, con chèo đò dọc kiếm ông Bác từ mờ đất tới giờ! Xóm Cái Rơm xảy chuyện rồi bác ơi!"

Ông Khiêm đứng sững lại, gậy tre chống vững xuống nền đất nện, giọng trầm đục mà nghiêm nghị:

"Chuyện chi mà hớt hớt hải hải như gà mắc đẻ vậy thằng Sáu? Đám thầy ký dưới sở lại đem cọc gỗ xuống cắm bậy cắm bạ nữa hả?"

"Dạ hổng phải chuyện cọc lộ!" Sáu Thuyền nuốt nước miếng ực một cái, xua xua tay, nét mặt bộc trực lộ rõ vẻ lo lắng khôn xiết. "Là bà lão neo đơn ở cái chòi rách chỗ vàm rạch đó bác! Hồi sớm bảnh mắt, bà cụ lụi hụi lần ra gốc đa chợ Cây Da Dầu lượm củi khô, chẳng biết trúng gió độc hay đói lả mà xây xẩm mặt mày rồi té ngửa, ngất xỉu trơ trơ ra đó! May phước có thím Ba Đực gánh bún ngang qua thấy kịp, la làng la xóm rồi cõng cụ về chòi. Giờ bà lão mê man, thở khè khè như bọng ống tre thổi lửa, thím Ba biểu con ráng chạy đi tìm coi có ai biết chút ngón nghề bấm huyệt hay bài thuốc rễ tranh cứu mạng cụ qua cơn hiểm nghèo này hôn!"

Nghe nhắc tới bà lão đơn chiếc ở mé rạch, cõi lòng ông Khiêm chợt thắt lại một cái nhói buốt. Ông biết túp lều ấy, một gian chòi lá dừa nước xiêu vẹo cắm cọc bên bờ sạt lở, nơi có một bà cụ tóc bạc phơ sống thui thủi một mình, chẳng bà con thân thích, ngày ngày chỉ biết dựa vào mớ rau mắm láng giềng xóm phà đùm bọc.

"Đi! Mau đưa ông già này qua bến Cái Rơm!"

Chẳng kịp nghĩ ngợi đến đôi chân đang đau nhức, ông Khiêm dợm bước xuống mé sông. Sáu Thuyền lanh lẹ đỡ lấy cánh tay khẳng khiu của ông cụ, dìu ông bước lên khoang xuồng ba lá. Mái dầm vung lên dứt khoát, con đò xé nước lao nhanh về phía bờ nam rạch Cái Rơm.

Gió sớm miệt sông Tiền thổi thốc qua rặng bần trĩu quả, mang theo hơi sương lạnh ngắt và mùi bùn nồng nặc. Cập bến đất lầy lội, ông Khiêm chống gậy bước vội theo sau Sáu Thuyền, luồn qua mấy rặng bình bát rậm rạp để đến trước gian chòi rách nát. Túp lều nghèo quạnh quẽ nằm lọt thỏm giữa hai mươi bảy nóc nhà sàn xơ xác của xóm lao động, mái lá dừa nước rách bươm từng mảng lớn phơi trần những thanh rui mè mục ải.

Bên trong gian chòi, thím Ba Đực đang ngồi chồm hổm bên chiếc hoả lò đất nung, tay cầm mo cau quạt lấy quạt để mớ than đước un khói mù mịt. Nghe tiếng chân người, thím quay ngoắt lại, cất giọng sang sảng mà đẫm vẻ sốt ruột:

"Trời phật ngó xuống mà coi, anh Sáu rước được cụ Bảy qua rồi! Mau vô coi giùm tui cụ Bảy ơi, bà già này bả thở hắt từng cơn, người lạnh ngắt như cục đồng nguội vầy nè!"

Ông Khiêm bước qua bậu cửa liếp xiêu vẹo. Khẽ nheo đôi mắt đã mờ đục vì bụi thời gian, ông nhìn về phía chiếc chõng tre ọp ẹp kê sát vách đất nứt toác.