Chương 1: Cụ Thượng Trăm Tuổi Và Vết Nứt Gia Môn

Lưỡi dao thép mỏng dính róc soạt vào cật nứa già, tước ra sợi phoi mỏng tang như dải lụa. Cụ Phù Vĩnh Niên nheo đôi mắt đã phủ một làn sương sớm, ung dung ngồi trên chiếc chõng tre kê giữa sân từ đường họ Phù làng Đông Tiêu. Miệng bỏm bẻm nhai miếng trầu thơm, cụ ngắm nghía nan đèn kéo quân vừa vót, khóe môi móm mém thoáng nở nụ cười kín đáo. Gió từ dòng sông Đuống chở nặng mùi phù sa ngai ngái thổi qua ngõ, cuốn theo vài chiếc lá bàng khô là đà rơi xuống khoảng sân gạch Bát Tràng đỏ au.

Thế nhưng, vẻ thanh tịnh của ngày đầu thu chợt vỡ tan bởi tiếng giày vội vã cùng giọng điệu the thé vang lên từ phía ngõ ngoài:

“Bác cả nói thế mà nghe lọt tai à? Ba mẫu ruộng hương hỏa ven đê xưa nay chi Thứ chúng tôi cày cấy, đóng góp hoa lợi giỗ họ chẳng thiếu một hạt thóc, một đồng kẽm! Nay bác bảo đất bãi trúng vụ màu, đòi lấy lại gán cho người làng khác cấy rẽ lấy tiền mặt, thế có phải là muốn hất bát cơm của chú cháu tôi không?”

Người vừa sấn sổ bước vào là Phù Nhị Hà, người gầy gò, mặt mũi lanh lợi nhưng đuôi mắt giần giật nỗi bực dọc. Bám sát ngay sau lưng ông là Phù Đại Hải, dáng vóc đẫm đà, chiếc áo cánh the đen căng ra theo từng nhịp thở dồn dập. Đại Hải vung tay áo, quát át đi:

“Chú Hai ăn nói cho cẩn thận! Tôi là trưởng nam, thay mặt cụ trông nom từ đường, lo toan cúng tế tiên tổ. Năm nay mưa thuận gió hòa, bãi bồi ven đê tốt củ, lái buôn dưới phủ về trả giá cao gấp rưỡi. Gom tiền hoa lợi về một mối để tu bổ mái nhà thờ đang dột, sao chú lại bảo tôi hất bát cơm? Chi Trưởng này đứng mũi chịu sào, cái danh cái diện của họ Phù ai gánh ngoài tôi?”

“Danh diện gì cái việc xua con cháu ra rìa bãi? Bác đừng có vin cớ lo việc họ để gom bạc riêng!”

Hai người đàn ông xấp xỉ ngũ tuần, đầu đã hai thứ tóc, mặt đỏ tía tai đứng chặn ngay trước hiên nhà chính, tiếng cãi cọ mỗi lúc một gay gắt như muốn hất tung cả mái ngói rêu phong.

Cụ Niên vẫn ngồi ngay ngắn trên chõng tre, đầu hơi nghiêng nghiêng như kẻ lãng tai chẳng nghe thấy gì. Cụ giơ cái nan nứa lên tầm mắt, ngắm nghía độ cong rồi lẩm bẩm một mình: “Gió bấc chưa sang mà nứa đã khô giòn, uốn không khéo thì gãy gập cả trục…”

Đại Hải và Nhị Hà thấy cha già dường như nghễnh ngãng, lại càng lấn tới. Nhị Hà bước giật lùi rồi chực xông lên thềm:

“Hôm nay không phân định rõ ràng sổ sách hoa lợi, tôi quyết không để ai đụng vào bờ cõi bãi đê!”

“Mày dám vô lễ trước sân từ đường à?” Đại Hải trợn trừng mắt, xắn cao tay áo.

“Cốp!”

Một tiếng gõ khô khốc, đanh gọn đột ngột nện thẳng xuống nền gạch Bát Tràng. Đầu chiếc gậy tre đực bóng loáng nước thời gian dộng xuống đất mạnh đến mức làm rung chuyển cả mấy mảnh nứa vụn nằm vương vãi.

Không khí đặc quánh lại trong chớp mắt. Cả Đại Hải lẫn Nhị Hà giật thót người, lời cãi vã nghẹn ứ nơi cổ họng, hai hàm răng va vào nhau lập cập. Họ nhìn sang chiếc chõng tre, bắt gặp ánh mắt cụ Niên đang rực sáng qua hàng mi bạc như cước, chẳng còn chút mờ đục lơ đễnh nào của một lão già một trăm mười sáu tuổi.

Cụ Niên nhổ toẹt bãi trầu đỏ thắm vào ống phóng bằng sành, khoan thai quẹt ngang khóe miệng:

“Bay tưởng lão già này chết rồi hay sao mà đứng đây chia chác bãi bờ, inh ỏi cả tai tổ tiên? Nước sông Đuống chưa cạn mà máu mủ ruột rà đã muốn cạn kiệt vì mấy đấu thóc củ khoai à?”