Chương 23: Bát Cơm Mới Bạch Nham

Hương thơm thanh ngọt của mẻ gạo mới đồ trong chõ gỗ bốc lên nghi ngút giữa sân đình, sưởi ấm cả một vùng không gian sớm tinh sương. Cụ Vân Chiêu Khôi vuốt chòm râu bạc, lắng nghe tiếng chày giã gạo thình thịch rộn rã từ xóm Cồn Cát sang tận Đồng Phèn. Đêm qua, cả tổng Bạch Nham dường như không ai chợp mắt; niềm vui thoát khỏi nợ nần và giữ trọn tấc đất tổ tiên đã hóa thành luồng sinh khí bừng bừng chảy qua từng ngõ xóm.

Rời sân đình, cụ Khôi thong thả chống gậy trúc dạo bước về xóm Cồn Cát. Mé rặng phi lao đầu làng, ngôi nhà gỗ ba gian lợp mái rạ dày dặn đứng vững chãi dưới nắng sớm. Đó là mái ấm do bà con hai thôn chung tay đẵn gỗ, san nền dựng tặng cụ thay cho túp lều tranh dột nát ngày cụ mới tỉnh giấc lưu đày. Hàng cột xoan bóng bẩy cùng rui mè tre già ngâm kỹ càng sẵn sàng che chở thân già qua mưa gió duyên hải. Thấy bóng cụ từ xa, thím Hai Lành vội buông chiếc nia sảy gạo, bước nhanh ra ngõ đón:

“Cụ đã sang rồi! Con vừa quét tước xong gian buồng phía đông, trải manh chiếu cói mới tinh. Từ nay mẹ con con xin được sớm tối phụng dưỡng cơm nước cho cụ như người cha ruột thịt. Có cụ ở cùng, mái nhà này mới thực sự ấm êm.”

Cụ Khôi nhìn đôi bàn tay nứt nẻ vì ngâm phèn của thím Lành nay đang nâng niu vạt áo ấm mới may, lòng dâng lên niềm xúc động sâu xa. Cụ khẽ gật đầu, giọng trầm ấm:

“Thím nó chu đáo quá. Thân già này phiêu dạt cả đời, nay lại tìm được chốn dung thân ấm tình máu thịt thế này, phúc phận ấy chẳng gì sánh bằng.”

Mặt trời nhô lên khỏi rặng phi lao, tiếng trống đình dồn dập giục giã bà con tề tựu về Cồn Vỏ Ốc. Nơi gò cao từng chất ngất lớp vỏ sò ốc xám xịt phế thải, nay sừng sững tấm bia đá xanh nguyên khối dựng trên bệ đá ba tầng kiên cố, khắc sâu dòng chữ son: “Bạch Nham Điền Dã Tri Ân Bia”.

Bác Ba Còng trịnh trọng bước lên trước hương án, cất giọng sang sảng đọc bản hương ước vừa lập:

“Muôn đời con cháu Bạch Nham phải khắc cốt ghi tâm: hệ thống bảy bễ lò nung vôi tại Cồn Vỏ Ốc cùng mạng lưới mương máng đón nhịp bán nhật triều ngày hai lần lớn ròng là công trình thủy lợi chung của toàn tổng. Tuyệt đối không ai được tự tiện ngăn dòng, chặn đập hay phá hoại cồn sò. Đất này sống nhờ tro vôi vỏ ốc, lúa này xanh nhờ con nước thau chua. Ai bội ước, làng nước cùng truất!”

Tiếng hô “Đồng lòng!” vang dội rung chuyển mặt sông.

Từ giữa đám đông, Trần Chấn đĩnh đạc bước ra. Chàng trai hai mươi hai tuổi khoác manh áo nâu mới, gương mặt cương nghị đã rũ sạch bóng đen thù hận u uất. Trước tấm bia đá và dưới sự chứng kiến của cụ Khôi cùng người mẹ mù lòa, Chấn quỳ xuống, hai tay đón lấy thanh tầm sét cắm mốc mương máng từ tay bác Ba Còng:

“Cháu xin thề trước anh linh cha và bà con lối xóm! Đội nông giang do cháu đứng đầu sẽ ngày đêm trông nom con nước lớn ròng, giữ cho mương rãnh thông suốt để hạt thóc đồng làng mãi mãi ngọt lành!”

Cụ Khôi bước tới, đặt tay lên bờ vai rắn rỏi của chàng trai:

“Tốt lắm, con đã hiểu lẽ thuận thiên hòa mục. Đem sức vóc giữ yên dòng nước, ấy mới là cách đền ơn sinh thành trọn vẹn nhất.”

Chấn ngẩng lên, khóe mắt hoe đỏ, cúi đầu tạ ơn người thầy khai sáng.

Quay về sân đình mở hội mừng cơm mới, chiếc bồ tre cật lớn được đặt trang trọng trước gian tiền tế. Thím Hai Lành nâng chiếc gùi tre đượm khói bếp bước tới. Đó là gùi thóc giống thuần thục chịu phèn của người chồng quá cố, hạt giống kiên cường đã vượt qua mùa hạn mặn để đơm bông trĩu hạt. Thím trút từng bát thóc giống vàng óng vào bồ tre chung, nghẹn ngào nói: