Chương 2: Bãi Cát Nuốt Mồ Hôi

Dưới bóng chiều nhá nhem, Bành Tấn Cương đứng lặng bên bờ cát sạt lở. Trước mắt cụ, bọt nước đen ngòm vẫn sủi tăm quanh những hố sâu hoắm nơi hàng cọc tiêu vừa bị sóng cuốn phăng. Tiếng cười the thé của Vũ Đình Túc vang lên sau rặng dứa dại như mũi gai nhọn chọc vào màng nhĩ.

Trần Đình Cẩn nghiến răng, bắp tay cuộn lên toan xốc vồ gỗ lao tới. Nhưng cánh tay chai sạn của cụ Cương đã vung ra chặn ngang ngực học trò:

— Đứng yên đó, Cẩn!

Lão thợ cả chậm rãi quay người lại. Đôi mắt quắc thước sâu hoắm nhìn thẳng vào khuôn mặt vuông chữ điền đang nhếch mép cười cợt của gã cai đội quân nhu. Áo thô dính bết cát xám, nhưng sống lưng cụ vẫn thẳng đanh như cây gỗ lim. Cụ cất giọng đanh thép:

— Vũ cai đội chớ vội mừng. Cát chưa giữ nổi chân người là bởi lòng người chưa nện chặt. Trời thử lòng thợ, dẫu triều dâng có nuốt mười lần hàng cọc, lão già này còn thở thì tim móng lũy quyết không dời nửa tấc!

Nụ cười trên môi Vũ Đình Túc thoáng cứng đờ. Hắn nheo cặp mắt ti hí, buông một tiếng hừ lạnh:

— Hay cho lời cứng cỏi! Để rồi xem chút tài mọn đắp bờ của lão trụ được mấy con nước rong, hay lại nộp mạng cho hà bá cửa Nhật Lệ!

Dứt lời, gã quay ngoắt gót lẩn sau bụi liễu gai cằn cỗi. Đêm ấy, gió rít buốt lạnh bãi cát. Thầy trò cụ Cương chong ngọn đèn dầu tràm chắn gió, cặm cụi vót lại từng đầu cọc tre, gióng lại từng khắc trên cây thước tầm sáu thước chờ trời sáng.

Khi sao mai vừa lặn bên sườn núi Đầu Mâu, tiếng trống lệnh từ dinh trấn Động Hải rền vang thúc giục, hòa cùng tiếng tù và trầm hùng xé toạc màn sương mù ẩm ướt nơi cửa biển.

Từ các ngả đường thiên lý, hàng ngàn dân phu và quân lính lũ lượt kéo về bãi cát Nhật Lệ. Người gánh tre già, kẻ vác cuốc xẻng thô sơ, gót chân trần giẫm lên lớp cát lạnh nghe ràn rạt như đàn kiến hành quân. Bành Tấn Cương buộc chặt dải khăn chàm lên trán, tay cầm cây thước tầm gỗ lim sải bước dẫn đầu.

— Bà con, anh em! — Cụ Cương đứng trên gò cát cao hô lớn — Nghe lão chia khuôn! Đội quân binh gánh đất sét đỏ từ đồi gò tập kết bên cánh tả! Dân đinh xóm cát phụ trách đào rãnh móng dọc mép triều rút! Cứ cách mười trượng cắm một cọc tiêu gióng hướng!

Trần Đình Cẩn cùng các thợ phụ thoăn thoắt kéo căng những sợi dây gai bện chặt dọc triền bãi. Tiếng hò đào đất rộ lên rầm rập. Cụ Cương trực tiếp lội xuống bùn nhão, dộng thước tầm cắm ngập cát định mức:

— Đào sâu đúng một trượng cho ta! Phải khoét qua tầng cát xốp, chạm tới lớp sét gốc nằm sâu dưới đáy thì chân móng mới mong bám rễ!

Hàng ngàn cánh tay vạm vỡ gồng lên dưới nắng sớm. Bùn ngấu tanh nồng bị xúc lên từng xẻng, đổ thành bờ dài. Rãnh móng dài dằng dặc mở ra như một vết chém khổng lồ cắt ngang bờ cát.

Khi rãnh móng vừa thành hình, việc đắp bờ lũy bắt đầu theo phép cổ truyền ngàn đời của đất Thuận Hóa. Từng dãy cọc tre gai già được đóng cắm ken dày thành hai hàng rào song song làm khung xương, lòng rào rộng hai trượng. Hàng trăm đôi quang gánh hối hả đổ đất sét đỏ cùng cát biển vào giữa để các đội chày nện chặt.

Thế nhưng, sự nghiệt ngã của bãi cát duyên hải lập tức giáng một đòn đau đớn. Cát biển Nhật Lệ quá mịn, hạt cát tròn truốt không hề kết dính. Đất sét gò dẫu dẻo quánh nhưng khi gặp cát xốp ẩm mặn liền bở tơi từng mảng. Mỗi nhịp chày vồ nện xuống: “Thụp! Thụp!”, lớp cát sét không những không ken đặc mà lại trồi ngược lên hai bên mép rào. Đất đổ tới đâu liền tuôn trôi như nước chảy qua kẽ tay tới đó. Cứ đắp cao ba thước thì thân bờ lại sụt lở hai thước, trôi tuột trở lại đáy hào.