Chương 1: Bếp Lửa Ngõ Hàng Bút

Đôi bàn tay gầy guộc chằng chịt vết chai sần lật đều mẻ chè trên lòng chảo gang, từng động tác chậm rãi và thuần thục như thể đôi tay ấy không thuộc về một con người chín mươi chín tuổi. Lửa củi nhãn đượm đỏ phả hơi ấm nồng nàn lên khuôn mặt hằn sâu những nếp thời gian, hắt ánh sáng vàng hoe lên vạt áo lụa đũi mộc mạc và mái tóc bạc búi gọn sau gáy. Cụ Trình Vĩnh Bách ngồi thẳng lưng trước bếp, chăm chú như một người thợ thủ công đang thực hiện điều thiêng liêng nhất của đời mình.

Làn khói lam mỏng uốn lượn lên giếng trời rêu phong rồi tan vào bầu không khí se lạnh của ngõ Hàng Bút lúc chớm đông. Từng búp chè xoăn tít hình chiếc móc câu lạo xạo cọ vào thành chảo, bốc lên mùi thơm thanh khiết như mùi cốm non buổi sớm mùa thu vừa ngắt khỏi đồng. Cụ Bách hít một hơi dài, giữ hương trong lồng ngực một chút rồi chầm chậm thở ra.

Hương này. Chỉ mình hương này còn giữ được bà ấy lại trong trí nhớ mà không phai nhạt dù đã bảy mươi bảy năm.

Mùa đông năm bốn mươi sáu, bếp lửa trong căn nhà nhỏ phố Sinh Từ cũng rực hồng như vậy. Bà Nguyệt ngồi bên, đôi tay thon thả nâng chén trà lên ngang má để hơi ấm thấm vào da, cặp mắt bình thản dõi theo ông bằng ánh mắt mà cả đời ông không sao quên được. Búp chè móc câu mới sao chưa kịp ngấm đủ hương thì tiếng súng vọng về từ đầu phố; người ta réo gọi nhau tản cư, hai bên gia đình dạt đi hai ngả, để rồi bức thư ông viết gửi theo người dẫn đường không bao giờ tới tay bà. Và bà biến mất vào dòng người hối hả chạy về phía nam sông Hồng, như một giọt nước rơi xuống lòng sông rộng, không còn tìm lại được.

"Cụ ơi." Tiếng bước chân nhẹ từ ngoài hiên, kèm theo tiếng đặt bó củi nhãn xuống thềm đá. "Cháu mang củi khô lên cho cụ đây."

Trình Hạo cúi người chui qua tấm rèm vải thô treo trước cửa bếp, tay vẫn giữ thêm một bọc nhỏ gói trong lá sen khô. Cậu hai mươi sáu tuổi, khuôn mặt còn nét thư sinh, đôi mắt sáng lanh lợi của người quen tiếp xúc màn hình nhưng lúc này đang hướng về phía cụ cố với nỗi niềm âu lo khó nói thành lời.

"Hạo đấy à." Cụ Bách không rời mắt khỏi chảo chè. "Đặt đó thôi, chưa cần đâu."

"Cụ sao chè từ lúc mấy giờ rồi ạ?" Hạo ngồi xuống chiếc ghế đòn thấp cạnh bếp, nhìn đôi bàn tay trần của cụ đảo đều trên mặt chảo nóng mà lòng không khỏi se lại. "Trời lạnh thế này, cụ để cháu nhóm bếp giúp được không?"

"Cụ tự làm được." Giọng cụ Bách điềm tĩnh, không có ý gạt bỏ, chỉ đơn giản như một sự thật hiển nhiên. "Tay cụ quen rồi. Chảo gang nóng thế này mà cụ còn cảm được khi nào chè đủ lửa, khi nào cần giảm tay. Để người khác làm thì cụ không yên được."

Hạo nhìn đôi bàn tay già nua lướt nhẹ trong lòng chảo, ánh mắt không giấu nổi vẻ thán phục lẫn xót xa; chín mươi chín tuổi mà từng ngón tay vẫn giữ được sự nhạy cảm và chuẩn xác đến mức đám thợ trà trẻ tuổi thời nay khó lòng bì kịp.

"Năm nay cụ đã gần trăm tuổi rồi," Hạo nói khẽ, giọng lưỡng lự. "Cháu lo."

Cụ Bách dừng tay một nhịp, rồi lại tiếp tục đảo đều.

"Lo cái gì? Cụ vẫn ngồi thẳng, tay vẫn đảo được, mắt vẫn nhìn thấy màu chè chuyển. Khi nào cụ không làm được nữa thì cụ mới cần lo." Cụ khẽ nâng một nhúm chè khô lên ngang mũi, hít nhẹ, rồi gật đầu hài lòng. "Mẻ này gần được rồi. Hương cốm đã lên, nhưng chưa đủ đượm. Phải thêm một khắc nữa."

Hạo nhìn cụ, muốn nói thêm điều gì nhưng lại thôi. Có những điều không thể giải thích bằng lý lẽ của người trẻ với người già đã sống gần trăm năm.

Căn bếp nhỏ lặng xuống, chỉ còn tiếng củi lách tách và tiếng lạo xạo của chè trong lòng chảo. Ngoài ngõ, tiếng xe máy đôi khi vọng vào rồi lại xa dần, nhắc nhở rằng ngoài kia thành phố vẫn đang chạy theo nhịp riêng của nó, hối hả và vô tình.