Chương 1: Chiếu thư về non xanh

Chính ngọ. Vầng dương đứng bóng trên đỉnh đồi Phượng Hoàng chốn Chí Linh, rót ánh nắng gay gắt xuống phiến đá xám trước am tranh.

Cụ Phù Khắc Chương chít chặt dải khăn chàm, đôi bàn tay chằng chịt vết đồi mồi ghì thẳng cán gậy lim già xuống tâm điểm chữ thập khắc sâu trên mặt đá. Dẫu đôi chân chín mươi tuổi đã mỏi nhừ sau mấy tuần trà phơi mình đón gió núi, sống lưng cụ vẫn thẳng tắp như thân trúc ngàn năm.

— Cảnh Nghiệp, buông dây dọi! Xem bóng gậy chạm đúng vạch nào?

Chàng thanh niên hai mươi tư tuổi Trần Cảnh Nghiệp quỳ xuống nền sỏi, nín thở buông sợi chỉ buộc quả dọi đồng. Dây dọi rủ thẳng đứng, không lay động dẫu chỉ một mảy may. Cảnh Nghiệp ghé mắt vào thước nhật quy xích bằng đồng thau sát chân gậy, rành rọt:

— Thưa thầy, bóng ngọ chạm đúng vạch tam phân nhị ly, tâm bóng trùng khít phương chính Nam!

Cụ Chương khẽ gật đầu, ánh mắt tinh anh quắc lên dưới đôi mày bạc. Cán gậy trắc lượng bằng gỗ lim tẩm dầu này cùng thuật đo bóng nắng chính ngọ là báu vật thân phụ truyền lại. Trời đất có thể vần xoay, nhưng bóng mặt trời soi xuống tâm đất thì ngàn đời không bao giờ sai chạy.

Vừa dứt lời, phía chân đồi vang lên tiếng móng ngựa dồn dập xen lẫn bước chân rầm rập phá tan vẻ thanh u rừng trúc. Đàn chim ngàn nháo nhác đập cánh bay vút lên không.

Toán quân mặc giáp nhẹ thêu phù hiệu hiệu lực quân dàn hàng bảo vệ hai bên lối mòn. Dẫn đầu là vị quan trung niên trạc năm mươi lăm tuổi, khoác triều phục Tả Thị lang Bộ Lại thêu chim công trang trọng, phong thái nho nhã nhưng đôi mắt sáng quắc uy nghiêm. Theo sau là bốn thị vệ triều đình bưng chiếc tráp sơn son thếp vàng.

Cảnh Nghiệp cầm cán gậy lim đề phòng, nhưng cụ Chương khẽ xua tay ra hiệu cho đồ đệ an tâm vì đã nhận ra tri giao cũ.

Vị quan bước qua giậu tre, dừng trước phiến đá, chắp tay cúi mình:

— Phù lão tiên sinh! Mười lăm năm trôi qua từ ngày tiên sinh rời Thăng Long về ẩn cư, phong thái cụ vẫn quắc thước như xưa.

— Khâm sai đại nhân… — Cụ Chương chắp tay đáp lễ, giọng trầm hùng — Lão phu tuổi hạt chín mươi, thân như bóng xế đầu non, chẳng hay Lê thị lang không quản đường sá tìm đến am tranh hẻo lánh này có điều chi dạy bảo?

Vị Khâm sai mỉm cười, rồi vẻ trang nghiêm lập tức phủ lên gương mặt. Ông mở chốt ngọc chiếc tráp sơn son, trịnh trọng rút cuộn gấm vàng thêu rồng phụng:

— Bản bộ phụng mệnh Hoàng đế Lê Thánh Tông mang chiếu thư hạ sơn! Phù lão tiên sinh tiếp chỉ!

Thầy trò cụ Chương nghiêm cẩn quỳ xuống chiếu cói. Giọng Khâm sai Lê Văn Uyển sang sảng vang vọng vách núi:

— “Phụng thiên thừa vận Hoàng đế chiếu viết: Nay bờ cõi thái bình, thịnh thế vững bền, trẫm hạ lệnh cho Thư các quốc gia phối hợp cùng Bộ Hộ hợp soạn Hồng Đức Bản Đồ khắp mười ba thừa tuyên nhằm định rõ non sông. Nghe tiếng danh sĩ Phù Khắc Chương chốn Chí Linh nắm giữ trọn vẹn thuật trắc lượng sơn xuyên tiền triều, trẫm đặc phái Khâm sai triệu thỉnh tiên sinh xuất sơn, đem theo địa chí sơn xuyên tích lũy cả đời vào kinh thành dự hội thẩm đạc, định rõ từng tấc cương thổ Đại Việt. Khâm thử!”

Lê Văn Uyển cung kính đỡ cụ Chương dậy, ánh mắt tha thiết:

— Tiên sinh, Thánh thượng ngày đêm trăn trở vì việc định bản đồ giang sơn. Người từng nghiêm dụ các đại thần: “Một thước núi, một tấc sông của ta, lẽ nào lại nên vứt bỏ? Ngươi phải kiên quyết tranh biện, chớ cho họ lấn dần. Nếu dám đem một thước một tấc đất của Thái Tổ làm mồi béo cho giặc, tội ấy phải tru di!” Lời vàng ngọc ấy chấn động triều đình. Nhưng ngặt nỗi bản đồ các hạt gửi về lắm chỗ sai lệch, quan lại nhiều nơi vẽ vời theo trí nhớ qua loa, mốc giới mập mờ khôn tả. Bản bộ không quản ngàn dặm đường xa, khẩn thiết thỉnh tiên sinh xuất sơn vì đại nghĩa xã tắc!

Lắng nghe lời tâm can của tri giao, trong lồng ngực già nua của cụ Chương cuộn trào ngọn lửa đã âm ỉ mấy mươi năm. Vua sáng tôi hiền coi trọng từng tấc đất tổ tông, kẻ làm dân áo vải dẫu gần đất xa trời sao nỡ khoanh tay đứng nhìn?

— Hoàng ân mênh mông, lời răn của Hoàng thượng khiến lão phu xúc động khôn xiết. — Cụ Chương ngẩng cao đầu — Đại nhân hãy vào trong am, lão phu có một vật đợi ngày dâng nộp minh quân đã hơn nửa đời người.