Chương 25: Cán gậy trắc lượng bóng ngàn thu

Bước qua cổng Đoan Môn, ánh nắng thu vàng rực trải dài trên nền gạch son dẫn lối ra cửa nam hoàng thành Thăng Long. Cụ Phù Khắc Chương chít lại dải khăn vải chàm trên mái tóc bạc phơ, từng bước chậm rãi nhưng đĩnh đạc tiến về phía cửa thành. Trần Cảnh Nghiệp khoác tay nải vải gai cùng ống đồng đựng mực thước, cẩn thận đỡ lấy khuỷu tay gầy guộc của người thầy chín mươi tuổi. Từng bước chân như rũ bỏ dần bao hiểm nguy nơi quan san, chỉ còn lại sự thanh thản vô bờ của người đã hoàn thành đại nghĩa non sông.

Nơi cửa nam thành trì rợp bóng cờ bay, Khâm sai Lê Văn Uyển cùng quan viên Thư các quốc gia và Bộ Hộ đã đứng chờ tự bao giờ. Bên cạnh họ là cỗ xe ngựa mộc mạc lót nệm rơm do triều đình chuẩn bị để đưa bậc túc nho trở về đất cũ Hải Dương. Thấy bóng dáng hai thầy trò áo vải, Lê Văn Uyển vội bước nhanh tới, ánh mắt vị quan năm mươi lăm tuổi tràn ngập vẻ kính cẩn.

Lê Văn Uyển khom mình vái sâu, giọng đĩnh đạc và xúc động:

“Phù lão tiên sinh! Hôm nay tiên sinh dứt áo rời kinh, Bản bộ cùng chư vị quan viên không dám giữ chân bậc cao sĩ, chỉ xin tiễn người một đoạn đường. Giang sơn xã tắc nhờ có tấm lòng sắt son và chiếc cán gậy trắc lượng của tiên sinh mà bờ cõi muôn dặm định rõ, nghìn thu không mờ.”

Cụ Chương dừng bước, khẽ xua tay, nét mặt hiền từ:

“Khâm sai đại nhân quá lời rồi. Lão phu chỉ là kẻ áo vải nắm chút phép đo vụn vặt, may nhờ thánh thượng anh minh, lại được triều đình hết lòng vì đại nghĩa mới giữ vẹn bờ cõi của tổ tông. Đạo trắc lượng vốn ở lòng ngay thẳng, nay tập sách cổ đã yên vị nơi Thư các quốc gia, lão phu chẳng còn điều chi vướng bận.”

Lê Văn Uyển mỉm cười cảm phục, rồi rút từ tay áo ra phong thư đóng triện son Thừa tuyên Lạng Sơn, cất giọng rạng rỡ:

“Tiên sinh, ngựa trạm biên ải vừa mang tin cấp báo về sáng nay. Nơi thung lũng Phấn Lĩnh, Nông Văn Pẩu cùng đồng bào Tày hạt Thất Tuyền đã dẫn đầu hàng trăm phu mỏ lập đàn ăn thề trước cột mốc hoa cương Hồng Đức. Họ mổ trâu trắng, rưới rượu nếp lên chân móng đá Thuận Thiên, đoan thệ trước trời đất rằng chừng nào sông Kỳ Cùng còn chảy, người Thất Tuyền còn đổ máu giữ trọn từng tấc đất thiêng liêng mà triều đình vừa xác lập.”

Nghe những lời ấy, khóe mắt cụ Phù Khắc Chương rưng rưng ngấn lệ. Cụ ngước mắt nhìn về phía ải Bắc xa xăm, nơi mây ngàn cuồn cuộn. Tấc đất mỏ đồng từng bị quân gian lén dời mốc nay đã vững vàng nhờ ý chí quật cường của triều đình và đồng bào biên ải. Lời thề giữ mốc của tổ tiên Cảnh Nghiệp cùng máu xương tiên liệt nơi Chi Lăng năm xưa nay đã được đáp đền trọn vẹn.

Cụ khẽ siết lấy bàn tay chai sần của người học trò hai mươi tư tuổi, giọng trầm ấm:

“Tốt lắm... Thật là phúc lớn của non sông! Cảnh Nghiệp, con thấy chưa? Lòng dân nơi biên ải vững như bàn thạch, ấy mới chính là cột mốc phong cương nghìn đời của Đại Việt.”

Cảnh Nghiệp cúi đầu cung kính: