Chương 5: Phép Câu - Cổ định phương ngàn

Phong sớ bọc đoạn gấm điều dập mạnh xuống mặt án thư gỗ gụ, phát ra tiếng “chát” đanh gọn giữa sảnh Thư các.

Bàn tay Đặng Hoài Viễn chống trên mặt bàn, năm ngón gân guốc ghì chặt mép sớ. Lồng ngực gã phập phồng sau lớp nhung phục thêu kim tuyến, đôi mắt ti hí vằn đỏ quét thẳng vào hai thầy trò cụ Phù Khắc Chương. Lời đòi tống giam vừa dứt, hai tên hộ vệ Đô ty Lạng Sơn ngoài bậu cửa liền đặt tay lên chuôi gươm, ánh thép lóe sắc lạnh.

Trần Cảnh Nghiệp nghiến răng toan bước lên che chắn cho thầy, nhưng cụ Chương đã khẽ đưa bàn tay gầy guộc cản lại.

Dưới làn gió lạnh đầu đông lùa qua then cửa, cụ Chương đứng sừng sững bên án thư. Sống lưng cụ vẫn thẳng tắp, tà áo chàm dung dị không một chút dao động. Trải chín mươi năm dãi dầu sương gió, cụ thấu rõ kẻ càng đuối lý thì tiếng gầm thét càng lớn. Trước kẻ muốn dùng binh quyền bẻ cong bờ cõi, lời thanh minh suông chỉ như gió lay rèm trúc. Muốn bẻ gãy mưu mô gian tà, phải dùng chính phép trắc đạc chuẩn tắc ngàn đời của non sông.

Cụ Chương ngước nhìn Khâm sai Lê Văn Uyển, ánh mắt tinh anh quắc thước lạ thường. Cụ chắp tay ngang ngực, cất giọng trầm hùng:

“Đặng Đô sứ chớ vội đem ngục thất ra dọa nạt lão già này. Khâm sai đại nhân phụng mệnh Hoàng thượng định rõ bờ cõi cho Hồng Đức Bản Đồ, há lại vì một phong sớ giận dữ mà che mờ sự thật? Nếu ngài bảo sách Cương Thổ Cổ Triệt là ngụy tạo, bảo lời lão phu là bâng quơ, thì lão phu xin đem thuật số đất trời ra đối chất ngay tại sảnh đường!”

Cụ hướng về phía Khâm sai, khom mình hành lễ:

“Thảo dân xin Khâm sai đại nhân cho mài nghiên mực xạ thật đặc, trải ba tờ giấy hoa tiên khổ lớn và mang chiếc thước đồng chuẩn tắc của Thư các ra đây. Lão phu sẽ dùng thuật Câu - Cổ định phương ngàn để chứng minh tấm bản đồ kia gian dối ở chỗ nào.”

Lê Văn Uyển nhìn phong sớ gấm điều trên bàn, rồi nhìn vào đôi mắt sâu thẳm kiên định của lão họa đồ chín mươi tuổi. Trong mắt vị đại thần Bộ Lại thoáng qua tia thấu suốt. Uyển khẽ gật đầu, xua tay lệnh cho toán hộ vệ Đô ty lui xuống bậu cửa, đoạn cất giọng uy nghiêm:

“Chuẩn tấu! Người đâu, dọn án thư giữa sảnh, đem nghiên mực xạ, giấy hoa tiên và thước đồng của Bộ Hộ ra đây!”

Các lại viên lập tức tuân lệnh. Chỉ trong chốc lát, mặt bàn gỗ lớn đã dọn sạch phong quang. Ba tờ giấy hoa tiên trắng mịn trải phẳng phiu. Mực xạ đen nhánh tỏa hương dịu trong lòng nghiên đá Đoan Khê cổ kính.

Cụ Chương bước chậm rãi tới trước bàn. Dù đôi tay chằng chịt vết đồi mồi khẽ run vì giá lạnh khi nhấc ngọn bút lông thỏ, nhưng ngay lúc đầu bút chấm vào nghiên mực, năm ngón tay cụ bỗng ghì chặt như đúc bằng sắt nguội.

Cụ quay sang Cảnh Nghiệp:

“Cảnh Nghiệp, giữ mép thước đồng!”

“Dạ, thưa thầy!”

Cảnh Nghiệp áp chặt cạnh thước đồng thau xuống mặt giấy. Ngọn bút lông trong tay cụ Chương lướt đi thoăn thoắt. Nét mực đen nhánh vạch nên một đường nằm ngang, đoạn dựng đứng một đường thẳng góc vuông vức.

“Chư vị quan viên và các bậc họa đồ sinh hãy nhìn cho kỹ,” giọng cụ Chương vang lên rành rẽ. “Thuật Câu - Cổ trong Cửu chương toán thuật dạy rằng: Câu là cạnh nằm ngang, Cổ là cạnh đứng thẳng, Huyền là cạnh nghiêng nối liền hai đầu. Muốn đo núi cao góc hiểm, định cự ly dặm trường nơi rừng sâu nước độc, đều phải lấy bóng nắng nhật quy và tam giác Câu - Cổ làm gốc.”

Cụ Chương hạ bút chấm một điểm son đỏ thắm:

“Điểm này là Thăng Long. Điểm này là đỉnh Khâu Sầm nơi ải Bắc. Năm Canh Tuất này, đúng khắc chính ngọ ngày thu phân vừa qua, bóng gậy trắc lượng dài sáu thước đo tại Thăng Long đổ dài đúng ba thước hai phân. Cùng ngày giờ ấy, bóng nhật quy tại đỉnh Khâu Sầm đổ dài ba thước tám phân bốn li. Lấy hiệu số bóng nắng so với độ cao vòm trời, kết hợp cự ly đường thiên lý tính theo thuật Câu - Cổ, khoảng cách thực địa từ Thăng Long lên đỉnh Khâu Sầm đã định rõ là bốn trăm ba mươi dặm.”