Chương 15: Xưởng Mộc Bãi Bồi, Bản Hợp Xướng Mộng Tre

Tiếng hò reo của bà con vừa lắng dịu trên mặt sông Nước Trong, cụ Cù Hạo Nhiên đã cài chiếc rựa vào đai lưng thô, xắn cao hai ống tay áo bà ba màu nâu sồng. Nhìn hàng trăm ánh mắt đang đổ dồn về phía mình với niềm tin cậy tuyệt đối, khóe mắt đầy nếp chân chim của cụ ánh lên nét cười ấm áp. Thời hạn cữ gieo mạ chỉ còn đúng năm ngày trước khi đợt sương muối giả lập tràn về bóp nghẹt đồng đất, từng giờ khắc lúc này đều quý giá như hạt ngọc.

— Việc đóng quạt không thể vội, nhưng cứu thóc giống thì chẳng thể chần chừ, — cụ Cù cất giọng sang sảng, rành rẽ giữa bãi bồi lộng gió: — Bà con nghe già này cắt đặt: người khỏe gánh việc nặng, người khéo tay nhận việc tỉ mỉ, trăm người chung một tấm lòng thì gian khó mấy cũng vượt qua.

Lời cụ dứt, bãi bồi ven sông lập tức chuyển mình thành một đại công trường dã chiến nhộn nhịp chưa từng thấy.

Cụ Cù phân chia dân làng thành ba nhóm chuyên trách rõ ràng. Dưới bóng râm mát rượi của rặng tre ngà cổ thụ, nhóm các lão nông cùng người cao tuổi nhận việc chẻ tre, vót nan. Những cây tre ngà đanh chắc vừa hạ xuống liền được đôi bàn tay thô ráp của các cụ thoăn thoắt tước bỏ mắt nhọn, chẻ thành từng thanh mỏng dẻo dai để uốn nan khung sườn và cánh quạt.

Cách đó một quãng bên mép sông, các mẹ, các chị xóm Bãi và xóm Chùa quây quần bên những chồng vải bạt cũ thu gom từ các kho nông cụ. Từng tấm bạt sờn rách được giặt sạch bùn đất, căng phẳng phiu trên bãi cỏ rồi dùng kéo sắc cắt tỉa theo khuôn. Mùi bạt ẩm quyện cùng hương thơm ngào ngạt của nồi hồ nếp quánh đặc đang sôi lục bục trên bếp lửa dã chiến, sẵn sàng cho công đoạn quết dán kín buồng gió.

Náo nhiệt và tốn nhiều mồ hôi nhất là khu vực của tổ thợ cày do Trần Lực chỉ huy. Từng đống thùng gỗ thông phế liệu thu gom từ các xưởng xẻ và kho hàng được dỡ tung. Thân hình vạm vỡ của Trần Lực cùng đám thanh niên trùng trục mồ hôi thoăn thoắt vung búa nhổ đinh cũ, đưa cưa tay xẻ dọc những tấm ván bìa dày dặn để làm khung hòm chịu lực.

Cụ Cù Hạo Nhiên thong thả chống gậy trúc rảo quanh từng nhóm, đôi mắt tinh tường không bỏ sót một chi tiết nào. Thấy một thợ cày trẻ đang lúng túng dùng búa gõ đinh sắt định gá hai tấm ván sườn, cụ liền bước tới, khẽ đặt bàn tay gân guốc lên sống búa:

— Khoan đã cháu. Đinh sắt gặp gió ẩm bờ sông mau hoen gỉ, lại làm xé thớ gỗ mềm. Quạt hòm sảy thóc vận hành bằng luồng gió rung lắc liên tục, chỉ có mộng gỗ ngậm lấy nhau mới bền chắc dài lâu.

Nói rồi, cụ Cù ngồi xổm xuống bên tấm ván thông, cầm lấy chiếc đục thép lưỡi xám đã mòn vẹt chuôi gỗ. Bàn tay trăm tuổi của cụ đưa nét mực chuẩn xác rồi gõ nhẹ chiếc vồ gỗ. Tiếng “cốc… cốc” vang lên đanh giòn, từng thớ gỗ thừa tách rời gọn gàng, để lộ ra những đường mộng giáp mối, mộng mang cá vuông vức, sắc sảo. Cụ nhấc thanh giằng khẽ khàng lồng vào mộng, hai đầu gỗ khít khao không một kẽ hở, phẳng lỳ như cùng sinh ra từ một thân cây. Đám thanh niên đứng vây quanh nhìn chằm chằm, đồng thanh ồ lên thán phục.

— Mộng tre, mộng gỗ thuận theo chiều thớ, gỗ co thì mộng ngậm, gỗ nở thì mộng càng chặt, — cụ Cù vuốt nhẹ bề mặt ghép nhẵn thín, ôn tồn giảng giải. — Các chú cứ lấy mực chuẩn thế này mà đục, chẳng tốn một tấc sắt vụn nào mà hòm quạt vẫn vững chãi như bàn thạch.