Chương 1: Bến Nước Mai Mối

Cơn gió bấc gầm rít thốc qua khe liếp nứa, cuốn theo hơi nước buốt nhức xương tủy từ bãi lác ven sông Đáy hắt thẳng vào gian chòi rách. Bà Doãn Tố Lan cắn chặt môi kìm nén cơn run rẩy, đôi bàn tay thô ráp nứt nẻ vì sương muối khẽ bưng chiếc niêu đất nhỏ ra khỏi đống tro tàn le lói. Trong niêu chỉ còn lại lưng bát cháo hoa gạo tấm loãng toẹt, bốc lên làn khói mỏng manh chẳng đủ sưởi ấm góc nhà xiêu vẹo.

Bên tấm cót rách, thằng bé A Cát đang co ro ôm lấy hai đầu gối, hàm răng va vào nhau lập cập, đôi môi tím tái vì đói và rét. Kể từ ngày bị gia tộc hào phú họ Phó tước đoạt toàn bộ gian nhà tranh cũ rồi nhẫn tâm xua đuổi ra chốn bãi bồi sình lầy này canh giữ đàn vịt gầy còm, bà Lan đã nếm trải đủ nỗi cay cực của kiếp người đơn độc. Nhưng dẫu bụng dạ cồn cào vì chưa có hạt cơm nào lót dạ từ sớm tinh mơ, bà vẫn lặng lẽ trút hết phần cháo nóng hổi vào chiếc bát sứt mép, chìa về phía đứa trẻ mồ côi.

“A Cát, mau húp ngụm cháo cho ấm ngực đi cháu.” Giọng bà Lan khàn đặc nhưng đượm vẻ hiền từ, ánh mắt chan chứa sự chở che.

Thằng bé ngước đôi mắt trũng sâu nhìn bà, lắc đầu nguầy nguậy: “Bà nhịn cả ngày rồi, bà ăn đi kẻo lả. Cháu... cháu uống tạm gáo nước lã cũng cầm cự được mà.”

“Ngoan nào, nghe lời bà.” Bà Lan kéo vạt áo nâu chắp vá quấn chặt lấy bờ vai khẳng khiu của thằng bé, kiên quyết ấn chiếc bát sứt vào tay nó. “Bà già rồi, chịu đói quen cái dạ. Cháu còn nhỏ, ngấm phong hàn vào tạng phủ thì lấy ai phụ bà lùa vịt lúc nước ròng?”

Hơi nóng phả ra từ bát cháo làm khóe mắt đứa trẻ hoe đỏ. Nó cúi đầu húp từng ngụm nhỏ, như muốn gom hết chút hơi ấm hiếm hoi giữa chốn đồng không mông quạnh. Nhìn đứa cháu côi cút ăn ngon lành, bà Lan khẽ thở dài, nén nỗi xót xa vào lồng ngực gầy guộc. Tuổi sáu mươi tám, người ta được con cháu phụng dưỡng bên bếp lửa hồng, còn bà lại chịu cảnh màn trời chiếu đất, một manh chiếu rách cũng bị người họ Phó rắp tâm giằng đoạt.

Đột nhiên, tiếng khua mái chèo bì bõm vang lên dồn dập ngoài mép nước. Tiếng ngỗng vịt xao xác rẽ lau sậy, kéo theo tiếng bước chân người đạp trên nền bùn nhão tiến về phía túp lều.

Bà Lan giật mình đứng phắt dậy, vội vàng kéo A Cát ra sau lưng. Trong đầu bà thoáng hiện lên khuôn mặt dữ dằn của đám gia nhân họ Phó thường kéo tới đập phá, đòi tịch thu nốt đàn vịt. Nhưng khi cánh liếp nứa hé mở, xuất hiện trước mắt bà không phải đám tay sai hung tợn, mà là vạt cẩm bào màu xanh thẫm trang nhã.

Quan tri huyện Phù Vân – Vũ Đình Khiêm – đích thân bước vào, theo sau là người nha lại mang theo một bọc gấm lớn.

Bà Lan hốt hoảng, định buông tay quỳ sụp xuống nền đất ẩm ướt: “Bẩm... quan lớn ghé lều cỏ, thảo dân có tội không nghênh đón từ xa...”

“Doãn phu nhân, mau đứng dậy, chớ làm lễ nghi phiền phức.” Quan tri huyện nhanh nhẹn bước tới, hai tay đỡ lấy khuỷu tay gầy gò của bà Lan với thái độ hết mực cung kính. Giọng ngài trầm ấm, xua tan đi phần nào không khí ảm đạm trong gian lều: “Bản huyện nghe tin phu nhân chịu cảnh phiêu dạt ra chốn bãi bồi gió lạnh này đã mấy hôm nay, lòng thật chẳng yên. Hôm nay vi hành qua sông, tiện mang chút áo chần bông ấm tới để già trẻ chống rét.”

Bà Lan bàng hoàng đón lấy chiếc áo chần bông dày dặn thơm mùi vải mới từ tay viên nha lại, hai khóe mắt rưng rưng: “Tấm lòng bồ tát của quan lớn, già này dẫu thịt nát xương tan cũng không báo đáp xiết. Nhưng... thảo dân chỉ là phận góa bụa hèn mọn, đâu dám phiền nhọc quan lớn phải đích thân dầm sương dãi gió đến tận nơi sình lầy này?”

Quan tri huyện ra hiệu cho viên nha lại lui ra ngoài canh thuyền, rồi ngồi xuống chiếc ghế tre ọp ẹp duy nhất trong lều, từ tốn cất lời: “Phu nhân chớ tự coi nhẹ mình. Bản huyện hiểu rõ phẩm hạnh thục đức, nhẫn nại của phu nhân từ thuở còn ở nhà họ Doãn nức tiếng làm thuốc nam. Chuyện họ Phó bạc bẽo hắt hủi phu nhân, bản huyện đã ghi nhận trong sổ nha môn. Nhưng hôm nay, ta tới đây trước là trao áo ấm, sau là muốn làm mối một mối lương duyên tốt lành cho phu nhân.”

Nghe hai chữ “lương duyên”, mặt bà Lan bỗng chốc cứng đờ, đôi gò má nhăn nheo thoáng ửng lên nỗi ngượng ngùng cay đắng. Bà cúi gằm mặt, xua tay lia lịa: “Quan lớn thứ tội cho già này! Thảo dân đã sáu mươi tám tuổi, đầu hai thứ tóc, thân tàn ma dại, lại mang tiếng bị gia tộc nhà chồng ruồng bỏ. Nay thân như cành củi mục trôi sông dạt bãi, nào dám tơ tưởng đến chuyện cưới xin chắp nối để làm trò cười cho thiên hạ?”