Chương 2: Khói Bếp Chiều Hôm

Tiếng gốm sành vỡ giòn tan trên nền gạch tàu kéo giật Hạ Vĩnh Duật ra khỏi nỗi bàng hoàng. Suốt gần một thế kỷ quạnh quẽ bên bến sông Đáy, đôi bàn tay lão từng nắn nót hàng vạn nhát dao tỉa uốn rễ thủy tiên mềm như dải lụa, chưa từng một lần run rẩy. Vậy mà vừa thoáng nghe tiếng bước chân ngập ngừng chạm bậu cửa cùng tà áo chàm bay trong ráng chiều, cõi lòng vốn tĩnh lặng như nước giếng khơi bỗng dấy lên từng đợt sóng bối rối. Chiếc bát sành men nâu lão vừa múc nước giếng ấm định rửa cọng trà cứ thế tuột khỏi tay, nát vụn dưới chân.

Nhìn người đàn bà gầy guộc đứng sững nơi ngưỡng cửa với chiếc tay nải thô sơ ôm ghì trước ngực, lão Duật vội thu lại vẻ lúng túng. Lão cúi người nhặt từng mảnh vỡ gom vào chiếc mẹt tre đặt góc cột, cất giọng trầm ấm:

“Bà nó đừng sợ, chỉ là lão già này tay chân vụng về, làm kinh động đến bà rồi. Đường sá đò giang gió rét, bà mau vào nhà cho khuất gió.”

Bà Doãn Tố Lan khẽ giật mình trước hai tiếng “bà nó” thốt ra từ miệng bậc cao niên. Đôi gò má sạm đen vì sương gió chợt ửng hồng ngượng ngùng. Bà rụt rè bước qua bậc cửa lim, hai bàn tay thô ráp vân vê vạt áo bông mới tinh quan tri huyện vừa trao tặng ban chiều, giọng lí nhí:

“Dạ... để thiếp dọn cho ạ. Thân hèn phận mọn sang đây quấy quả, chưa giúp được việc gì đã khiến ông nhà bận lòng...”

“Bà nói câu ấy làm chi cho thêm xa cách.” Lão Duật đặt chiếc mẹt tre cạnh chạn bát, mỉm cười hiền từ. Chòm râu bạc như cước của lão khẽ lay động theo làn gió ấm tỏa ra từ gian nhà cổ ba gian lợp ngói vảy cá. “Từ nay hiên trà Vọng Thủy đã có thêm bàn tay bà sớm tối đỡ đần. Duyên muộn trời ban, tôi chỉ mong bà coi chốn này như nhà mình, chớ giữ lòng câu nệ.”

Lão đưa mắt quan sát người bạn đời muộn màng. Bà Lan đã sáu mươi tám tuổi, tóc điểm sương búi gọn sau gáy cài trâm tre mộc mạc, vóc dáng nhỏ bé nhưng toát lên nét đôn hậu, nhẫn nại. Nỗi cay đắng nơi chòi vịt bãi lác dường như hằn sâu trên khóe mắt chân chim, khiến lão trào dâng niềm thương cảm sâu sắc.

Biết bà vừa chịu chặng đường sông nước buốt giá, lão dẫn bà xuống gian bếp nhỏ phía chái nhà. Mùi tro trấu ủ ấm lùi khoai xua tan hơi lạnh từ bờ sông phả tới. Trên chiếc chõng tre kê sát vách nứa, mâm cơm đạm bạc đã dọn sẵn: một ốc cơm gạo đỏ nghi ngút khói, đĩa rau sắn muối chua xào tóp mỡ, khúc cá mòi kho khế vàng ruộm và bát canh tương bần nấu tép đồng.

Dưới ánh đèn dầu hạt đỗ, hai mảnh đời cô quạnh ngồi đối diện nhau bên chiếc bàn mộc. Không gian tĩnh mịch chỉ có tiếng gió bấc rít qua bờ giậu và tiếng củi trấu nổ lách tách trong bếp lò. Cả hai đều e ấp, ngượng ngùng như đôi trẻ thuở mới nên duyên, dẫu tuổi đời cộng lại đã ngót hai thế kỷ.

Thấy bà Lan rụt rè chỉ dám cắn từng miếng cơm nhỏ, mắt nhìn chăm chú vào đầu đũa tre, lão Duật mỉm cười, cầm đôi đũa cả gắp khúc cá mòi béo ngậy nhất cùng ngọn rau non mềm đặt vào bát bà, ân cần bảo:

“Bà ăn nhiều một chút. Mấy năm ngoài bãi lác ăn gió nằm sương, thân thể hao gầy nhiều rồi. Tôi quen cảnh cơm niêu nước lọ một mình, nấu nướng vụng về, chỉ mong hợp miệng bà.”

Nhìn miếng cá tươm mỡ nằm ngay ngắn trong bát, khóe mắt bà Lan bỗng cay xè. Nhìn người đàn bà khẽ run run nhận miếng ăn rồi cúi đầu giấu giọt lệ chực trào, lão Duật thấu hiểu người phụ nữ cả đời chịu cảnh đọa đày ấy hẳn đã lâu lắm rồi chưa từng được ai ân cần gắp cho miếng ăn nóng sốt nhường này. Bà nghẹn ngào cúi đầu, cố nén giọt lệ chực trào:

“Cơm dẻo canh ngọt lắm, ông nhà ạ... Cả đời già này... chưa từng có được bữa cơm nào ấm dạ đến nhường này.”

Bữa cơm trôi qua trong những lời han hỏi mộc mạc về nếp sống bến sông. Ngoài trời, màn đêm buông xuống đen đặc, gió sông Đáy thốc lên từng cơn ràn rạt. Thấy bà Lan hơi co vai vì khí lạnh lùa qua khe liếp, lão Duật đứng dậy, lấy trên vách chiếc áo chần bông cũ nhưng lớp vải lót dày dặn, ấm sực. Lão khoác nhẹ chiếc áo lên vai bà, giọng trầm đục:

“Gió bấc sông Đáy độc lắm, sương muối buốt thấu xương. Bà khoác thêm áo này vào kẻo hàn khí phạm vào buồng phổi.”

Khoác tấm áo lên đôi vai gầy, thấy nét căng thẳng trên gương mặt bà Lan dần giãn ra trong hơi ấm, cõi lòng lão Duật cũng lắng lại bao niềm thương cảm.

Sau khi thu dọn mâm bát, lão Duật dẫn bà Lan trở lại gian nhà chính. Lão chỉ tay về phía gian buồng trong có tấm rèm vải mộc buông kín đáo, nói nhỏ: