Chương 19: Lời Đề Nghị Từ Paris

Thấy người khách ngoại quốc trịnh trọng cúi mình, cụ Cảnh Thuần Đức vội tiến lên một bước, đưa đôi bàn tay dạn dày năm tháng khẽ đỡ lấy khuỷu tay Maurice. Trong lòng cụ, một dải ấm áp lan tỏa, vừa ngỡ ngàng vừa dâng trào niềm kiêu hãnh khôn xiết của người thợ cả đất Tràng An. Nhìn vẻ mặt đầy chân thành của Maurice, cụ mỉm cười đôn hậu, giọng trầm từ tốn: — Ông Maurice chớ quá lễ. Lão chỉ là người giữ chút nghề mọn của tiền nhân, lấy việc đẽo sừng làm kế sinh nhai và lấy việc chải mái tóc mây cho người bạn đời làm niềm an ủi lúc xế bóng mà thôi.

Maurice Laurent ngẩng đầu lên, trong đôi mắt xanh thẳm không giấu nổi niềm thán phục dạt dào. Ông lắc đầu, phân trần bằng vốn tiếng Nam rành rọt: — Thưa Cụ Cảnh, chính sự giản dị ấy mới làm nên điều vĩ đại! Tôi đã đi khắp các kinh đô mỹ nghệ phương Tây, thấy vô số món đồ xa hoa nạm vàng dát ngọc, nhưng chưa từng gặp vật phẩm nào kỳ diệu như chiếc lược sừng của cụ. Nó không chỉ thắng chiếc lược đồi mồi hoàng gia bằng sự hòa hợp tự nhiên với thân thể con người, mà còn mang linh hồn của một câu chuyện tình son sắt. Từng đường răng lược êm ru, từng giọt dầu thảo mộc đượm trên mái tóc phu nhân... đó là thứ nghệ thuật tối cao sinh ra từ tình yêu thương thuần khiết, thứ mà không khuôn đúc cơ giới vô hồn nào chạm tới được!

Lời giãi bày chân thành của người giám định mỹ thuật Paris khiến gian nhà cổ bỗng lắng lại trong một khoảng lặng thiêng liêng. Cụ Đức nhìn sâu vào mắt Maurice, nhận ra nơi người đàn ông xa lạ này không hề có vẻ kiêu ngạo của kẻ ngoại bang, mà chỉ có sự rung cảm chân thực của một tâm hồn tri âm biết kính trọng cái đẹp đích thực. Cụ khẽ nghiêng đầu cảm tạ, rồi đưa tay mời khách: — Mời ông sang bên bàn trà. Nắng thu hanh hao, chén trà sen ủ sớm mai đang đợi người tri kỷ.

Khi Maurice ngồi xuống chiếc ghế mây bên khoảng giếng trời rợp bóng cây xanh, cụ Trâm đã nhẹ nhàng nghiêng chiếc ấm gốm da lươn, rót ra một chén trà thơm ngát làn khói mỏng. Maurice trân trọng đón lấy bằng hai tay, nhấp một ngụm nhỏ rồi đặt chén xuống khay gỗ trắc. Nét mặt ông chuyển sang vẻ nghiêm cẩn, cẩn trọng mở chiếc cặp da mang bên mình, rút ra một tập giấy mỏng cùng cây bút máy bằng bạc.

Nhìn cử chỉ đĩnh đạc của người khách quý, cụ Đức thoáng chút băn khoăn, nhưng ánh mắt vẫn giữ trọn vẻ điềm đạm thường nhật. Maurice hướng về phía cụ Đức, cất lời rành rẽ: — Thưa Thầy Cảnh, tôi đến xưởng Đức Ký hôm nay không chỉ với tư cách một người mộ điệu, mà còn nhân danh một nhà giám định được ủy thác bởi các phòng triển lãm nghệ thuật thủ công danh giá nhất tại Paris. Tôi tha thiết muốn xưởng Đức Ký ký kết một hợp đồng cung cấp độc quyền cho chúng tôi một trăm chiếc lược sừng trâu mộng đực mang dáng hình trăng khuyết và hoa văn mây ôm trăng non tinh xảo như chiếc lược này.

Một trăm chiếc lược sừng mộng hoa! Lời đề nghị vang lên giữa sân giếng trời thanh vắng tựa tiếng chuông đồng ngân nga, xao động cả giàn phong lan và những khóm trà mi e ấp. Cụ Đức khẽ giật mình, ngực áo the thâm phập phồng xúc động. Cụ nhìn sang cháu nội Minh Khiêm, thấy mắt chàng trai trẻ sáng bừng niềm hy vọng, hai bàn tay khẽ nắm chặt mép áo cánh nâu.

Maurice tiếp tục giãi bày bằng giọng điệu trân trọng, sòng phẳng: — Tôi hiểu để làm nên một chiếc lược như thế này đòi hỏi biết bao tâm huyết qua mười hai công đoạn nghiêm ngặt. Từ khâu chọn sừng trâu già, hạ lóng, hơ than nắn phẳng cho đến cưa răng dạ và mài bóng bằng lá duối khô... mỗi khâu đều là sự kết tinh của tài hoa độc bản. Bởi vậy, tôi đề xuất mức giá ba đồng bạc hoa xòe cho mỗi chiếc lược hoàn thiện. Một trăm chiếc sẽ là ba trăm đồng bạc Đông Dương. Đây là mức thù lao xứng đáng cho một tuyệt tác mỹ nghệ An Nam khi bước chân vào các tư gia quý tộc Paris.

Ba trăm đồng bạc hoa xòe! Con số ấy thốt ra khiến không gian dường như ngưng đọng. Cụ Đức ngỡ mình nghe lầm, lòng dâng lên từng đợt sóng cảm xúc. Trong ký ức gần một thế kỷ của cụ, những chiếc lược sừng bán nơi phố chợ chỉ đổi lấy vài hào, chắt chiu từng đồng xu trinh đong gạo nuôi con. Ba trăm đồng bạc hoa xòe không chỉ thừa sức bù đắp mọi vốn liếng mua sừng quý, mà còn là một món tiền đồ sộ đủ đảm bảo sinh kế ấm no, mở ra tiền đồ rạng rỡ cho xưởng nghề Đức Ký qua nhiều thế hệ.