Chương 1: Mạt Cưa Trên Bãi Luộc

Tiếng búa tạ nện chát chúa lên những đe sắt hòa cùng tiếng thớ gỗ toác ra dưới lưỡi rìu ngổn ngang khắp bãi sông Luộc. Đầu năm Ất Dậu, gió bấc vẫn thổi rát mặt bãi bồi huyện Phù Dung, cuốn theo cát khô cùng mùi dầu trẩu nấu sôi ngai ngái nồng nặc. Khói từ các lò tôi mạt xảm cuộn lên xám xịt một góc trời lộ Khoái Châu. Tin dữ từ biên ải phía bắc dội về dồn dập như sấm động: kỵ binh Nguyên Mông tràn qua cửa ải, Thoát Hoan thúc quân áp sát bờ cõi, còn thủy quân giặc đang lăm le nghẽn kín các nhánh sông lớn.

Cụ Thẩm Doãn Tế đứng sừng sững bên mé rãnh ngâm gỗ. Đã bảy mươi tám tuổi, lưng cụ hơi còng xuống theo năm tháng cầm đục, nhưng đôi chân trần vẫn bám chặt trên lớp bùn sét như rễ lim già cắm vào vách đá. Chòm râu bạc như cước xòa trước ngực khẽ lay động theo từng cơn gió lạnh. Cụ không nhìn trời, đôi mắt sáng quắc chăm chú dõi vào cây sến đực đỏ au vừa được tời từ lòng hố vôi lên giàn đà.

"Kê cao đầu súc gỗ lên ba tấc nữa, chớ để chạm cát!" Cụ Tế cất giọng khàn đục nhưng rền vang, át cả tiếng ầm ĩ chung quanh. "Niên! Dùng vồ gõ thử ba tiếng từ gốc lên ngọn xem thớ đã ngậm đủ vôi chưa!"

Đỗ Tràng Niên thoăn thoắt nhảy tót lên thân gỗ tròn trĩnh. Chàng trai mười tám tuổi mình trần đóng khố ngắn, làn da ngăm đen bóng loáng mồ hôi dù trời đang giá buốt. Bắp tay cuồn cuộn vung chiếc vồ gỗ nghiến nện chắc nịch: Cốc! Cốc! Cốc!

Âm thanh phát ra đanh gọn, trầm ấm như tiếng chuông đồng nhỏ. Tràng Niên quệt mồ hôi trán, toe toét cười để lộ hàm răng trắng bóng:

"Bẩm ông ngoại, ruột sến đặc quánh, nước vôi ngấu tận tủy rồi ạ! Cây này mà xẻ làm then tràng dùi hay đóng xương sườn cho ba mươi sáu chiến thuyền nhẹ thì đâm đá hộc cũng chỉ có đá vỡ!"

"Chớ vội mừng sớm, thằng Niên." Cụ Tế quỳ gối xuống, ngón tay cái và ngón trỏ chai cộm dày như vỏ cây lướt dọc theo từng đường vân chìm. "Sến đực dẻo dai nhưng tính nó bướng. Phải xẻ đúng mạch dọc, đẽo đúng góc vát con thoi thì khi đóng chốt qua ngàm vách ngăn, gặp nước sông nó mới nở khít mà ghì chặt lấy nhau. Một chiếc thuyền nhẹ chở mười mấy tay chèo ra đầu sóng, sinh mạng quân sĩ gửi trọn vào từng tấc then này đấy con ạ."

Đang lúc hai ông cháu tỉ mẩn ngắm từng thớ sến, một giọng the thé từ phía con đường lát ván kéo dài ra bãi đóng thuyền xé toạc không gian:

"Lão già gàn dở! Giờ này là lúc nào mà còn ngồi đấy mân mó từng thớ gỗ như vuốt ve vàng ngọc thế hả?"

Quan Đốc xưởng Phạm Bưu rảo bước tới. Gã mặc chiếc áo lam thụng bằng vải cẩm chỉ, lưng đeo lủng lẳng tấm thẻ đồng đốc công. Bộ ria mép tỉa nhọn hoắt rung rinh theo từng bước đi kênh kiệu, đôi mắt ti hí lấm lét đảo quanh rồi dừng lại trên giàn sến đỏ. Đi liền sau gã là tên đốc công Vũ Cát, tay lăm lăm chiếc đục sắt, mặt mũi thô lậu đầy vẻ xoi mói.

Phạm Bưu chống hai tay vào hông, hất hàm quát:

"Bản quan đã truyền hịch từ hai hôm trước, trên giao phải hoàn tất gấp đôi số lượng thuyền nan giao cho bến Bình Than trước tuần trăng này. Lão Tế, sao bãi gỗ của lão vẫn chỉ túc tắc mấy khúc sến thế kia? Cứ đẵn bừa lim tạp, bạch đàn ngoài bãi mà ghép ván đóng cho nhanh! Đợi lão ngâm vôi gọt chốt tràng dùi từng li từng tí thì giặc Bắc đã cưỡi ngựa vào tận xưởng rồi!"

Tràng Niên nghe thế thì máu nóng bốc lên ngùn ngụt, hai tay siết chặt lấy chiếc rìu bổ vát, bước tới một bước:

"Bẩm quan đốc! Thuyền chiến nhẹ của quân ta dựa vào sự linh hoạt trên vùng nước cạn, đánh đâm va và chịu sóng lớn. Nếu đóng bằng gỗ tạp chưa ráo nhựa, then chốt không ngâm vôi nở thịt, vừa ra tới luồng nước xiết sông Luộc đã bửa toác đáy, thì chở quân hay là đem quân đi dìm nước?"

"Hỗn xược!" Vũ Cát đứng cạnh trợn trừng mắt, chĩa mũi đục vào mặt Tràng Niên. "Một đứa thợ quăng miệng còn hôi sữa mà dám cãi lệnh quan đốc à?"

Cụ Tế thong thả đứng thẳng người dậy. Đôi mắt quắt thước của bậc lão trượng bảy mươi tám tuổi nhìn thẳng vào gương mặt trâng tráo của Phạm Bưu, ánh lên nét uy nghiêm khiến tên quan đốc bất giác lùi lại nửa bước. Cụ trầm giọng nói:

"Phạm quan đốc. Lão mộc này từ thuở mười lăm tuổi đã theo cha đóng thuyền tải lương đánh giặc. Gỗ lim gãy vì giòn, gỗ tạp mủn vì ngậm nước chua. Duy chỉ có sến đực ngâm vôi tôi kỹ mới đủ độ dẻo để xoi mộng song nha và nêm chốt tràng dùi cho bảy vách ngăn kín nước. Thuyền gãy một vách thì khoang khác còn giữ được sức nổi; thuyền nát chốt thì bảy vách ngăn tan thành mớ củi vụn. Lão chỉ biết vâng lệnh Tiết chế Quốc công giữ thuyền bền chắc cứu nước, không biết cái thói ăn bớt ruột gỗ cốt lấy số lượng của quan lớn."