Chương 23: Thước Tầm Trao Tay

Gió thu mơn man lay động những chòm râu bạc như cước của cụ Thẩm Doãn Tế. Bàn tay gân guốc của lão mộc sư chậm rãi vuốt dọc thân chiếc thước tầm bằng gỗ lim già giắt bên hông, cảm nhận từng vết khấc vạch tấc phân đã nhẵn thín qua hơn sáu mươi năm mưa nắng. Cụ ngước nhìn Nguyễn Toàn, nụ cười đôn hậu bừng nở trên gương mặt hằn sâu nếp nhăn:

“Tướng quân mau cùng ba quân vào nghỉ ngơi, dự tiệc khao thưởng của triều đình. Còn lão, lão có mấy lời hệ trọng cần dặn dò lớp thợ trẻ bên giàn đà.”

Nguyễn Toàn ôm quyền kính cẩn cúi chào, rồi cùng viên quan Khâm sai bước về phía gian nhà công đường bãi Phù Dung, nơi tiếng đàn sáo và mùi rượu nếp thơm lừng đang lan tỏa.

Bãi đóng thuyền ven sông Luộc sau những ngày dài chìm trong lửa đạn giờ đây đã rũ sạch mùi khét lẹt của thuốc súng và khói bùi nhùi. Những ụ đất phòng thủ, cọc chông sắt nhọn thời chiến dần được san phẳng. Thay vào đó, cả dải phù sa rộn rã hẳn lên bởi nhịp điệu lao động thanh bình. Tiếng cưa xẻ gỗ xoèn xoẹt giòn giã, tiếng rìu đẽo phầm phập vào súc táu non, quyện cùng hương dầu trẩu thơm nồng và mùi vỏ hàu nung vôi ngai ngái. Không còn những chiếc thiết đĩnh gắn mũi nhọn húc sóng dữ dằn, trên các triền đà thoai thoải giờ san sát những khung sườn thuyền bầu, thuyền chài đáy rộng chở thóc gạo và nông sản phục vụ trăm họ.

Cụ Tế bước từng bước vững chãi về phía hiên xưởng mộc mới dựng bằng tre nứa thơm mùi rơm rạ. Nơi đó, Đỗ Tràng Niên cùng đám thợ trẻ Đinh, Cửu và hàng chục chàng trai áo nâu đang quây quần bên một khung thuyền tải lương cỡ lớn. Thấy cụ bước vào, tất cả vội buông rìu đục, đồng thanh vòng tay:

“Kính chào Lão trượng!”

Cụ Tế khẽ gật đầu, ánh mắt sáng quắc ấm áp dừng lại trên người cháu ngoại. Cụ bước đến bên be thuyền gỗ sến vừa ráp xong, vỗ nhẹ lên mép vách ngăn dày hai tấc:

“Các con lại đây. Đất nước thái bình rồi, giặc Bắc đã bị quét sạch khỏi cõi bờ, nhưng bách nghệ của người thợ mộc chúng ta không vì thế mà ngơi nghỉ. Chiếc thuyền chiến chở gươm giáo cứu nguy xã tắc lúc nguy nan, thì chiếc thuyền chở thóc gạo, muối ngô này sẽ nuôi sống muôn dân lúc thái bình.”

Chỉ tay vào đường rãnh soi mộng song nha chạy dọc sống thuyền, cụ Tế cất giọng khàn đục mà ngân vang:

“Thuyền tải lương lòng rộng, chở nặng đến cả trăm hộc thóc, đi qua ghềnh thác sông Đà, sông Thao hay vượt sóng biển Đông hiểm trở khôn cùng. Nếu chỉ ghép ván liền một khoang như thuyền buôn cũ, lỡ va phải đá ngầm toác đáy, nước ùa vào thì bao nhiêu mồ hôi của nhà nông chìm nghỉm, mạng sống của thủy thủ cũng gửi lại đáy sông. Bởi vậy, bảy vách ngăn kín nước và chốt tràng dùi bằng gỗ sến đực ngâm vôi này, khi đóng thuyền dân sinh lại càng phải làm cẩn trọng, nghiêm cẩn gấp mười lần!”

Đám thợ trẻ tròn xoe mắt lắng nghe từng lời tâm huyết. Cụ Tế cầm một chiếc then chốt vuốt thon dài, đặt khít vào mộng ngàm, thị phạm:

“Nhìn kỹ đây. Then chốt tràng dùi đóng vào mộng ngàm song nha phải vát chóp đúng ba phân, nêm chặt từ trên giáng xuống. Khi thuyền chở nặng, sức nước nâng đáy thuyền lên, thớ gỗ sến gặp ẩm nở căng ken chặt các vách lại. Có rách một khoang, bảy khoang kia vẫn khô ráo, lúa gạo vẫn nguyên lành. Thợ thuyền nước Nam ta giữ được cái tâm sáng, nắm vững thước tấc khuôn phép, thì thuyền đi ngàn dặm không lo chìm đắm!”

“Dạ, chúng con xin ghi lòng tạc dạ lời Lão trượng chỉ dạy!” Đám thợ đồng thanh hô vang, ánh mắt ai nấy rực sáng niềm say mê nghề tổ.

Đúng lúc ấy, Nguyễn Toàn cùng mấy viên túc vệ mang theo bình rượu cúc và mâm cỗ khao thưởng bước tới hiên xưởng. Chứng kiến cảnh tượng truyền nghề thiêng liêng, người đội trưởng thủy quân lặng lẽ đứng nép bên cột tre, mỉm cười tán thưởng.