Chương 19: Học Nấu Bát Canh Quê

Hồi trống dõng dạc từ đình làng xóm Vôi dứt hẳn, để lại trên mặt nước Nhật Lệ những đợt sóng xô lăn tăn vào mép cát. Gió Lào thổi qua rặng phi lao khô khốc, mang theo sự náo nức của ngày hội dâng lễ đền Mẫu Thoải mừng tiết Đoan Ngọ đã cận kề. Đứng bên chõng tre dọn nốt mấy chiếc bát chiết yêu, Tú Anh nhìn ngọn cờ ngũ sắc phấp phới nơi cổng đình xa xa, lòng rộn lên từng nhịp trống ngực thình thịch.

Thấm thoắt, đêm Đoan Ngọ cũng tràn về bến sông. Đầu canh ba, khi sương đêm còn đọng trên tàu lá chuối ngự sau hè, Tú Anh đã khẽ khàng trở mình thức giấc.

Bước xuống gian bếp chòi rạ, nàng thấy bà nội đã ngồi đó tự bao giờ. Dưới ánh lửa bập bùng từ nắm dăm bào nỏ, bóng lưng hơi còng của cụ Ý in đậm lên vách nứa. Cụ cời tro hồng, đặt chiếc ấm đồng đun nước vối, đôi mắt đồi mồi sáng ngời dõi theo từng cử chỉ của đứa cháu gái.

“Bà nội, người dậy sớm thế…” Tú Anh khe khẽ cất tiếng, vội xắn cao tay áo nâu sồng, bước lại gần đỡ lấy chiếc que cời bếp.

Cụ Ý mỉm cười, giọng khàn khục mà ấm áp:

“Hội thi làng cả năm có một bận, người già như bà ít ngủ, dậy nhóm bếp cho ấm cái gian chòi. Con Anh này, mâm cơm đò sáng nay đem dâng lễ đền Mẫu rồi thết đãi xóm giềng, chính tay mày phải đứng nấu. Đã vững dạ chưa?”

Nghe lời dặn, Tú Anh khựng lại, ngọn lửa hồng trước mắt bỗng nhòe đi trong làn sương mỏng nơi khóe mi. Nàng nhớ tới bản thân non một năm trước, khi ấy chỉ biết hờn dỗi, đòi thoa phấn nụ, diện yếm đào sặc sỡ, mê muội gom từng cắc bạc vụn nuôi mộng trèo cao vào chốn quan phủ quyền quý. Đã bao lần nàng làm cha Triệu phải thắt ruột thở dài, khiến chú Hưng nhọc nhằn dãi nắng dầm sương nơi bến bãi, suýt chút nữa đẩy cả gia đình vào bước đường tan cửa nát nhà.

Tú Anh quỳ xuống bên chân bà, hai giọt nước mắt lăn dài trên gò má rám nắng:

“Cháu… cháu nhớ lại ngày trước mà xấu hổ quá bà ơi. Nếu ngày ấy bà không nghiêm khắc răn dạy, không bắt cháu gánh nước cọ chum thì giờ này chẳng biết cháu đã làm khổ thầy và chú đến nhường nào.”

Cụ Ý đưa bàn tay thô ráp, nứt nẻ vuốt nhẹ mái tóc búi gọn của nàng, thở dài một tiếng bao dung:

“Quá khứ như nước chảy qua chân cầu, biết quay đầu là quý rồi con. Nấu ăn cũng như làm người, cái tâm có ngay thẳng, nhẫn nại thì bát canh mới ngọt lành được. Đứng dậy đi, ra đây bà chỉ cho bí quyết của mẻ giấm chuối mà nêm vào nồi cá.”

Tú Anh gạt nước mắt, gật đầu thật mạnh. Dưới ánh đèn dầu rọi sáng góc bếp, nàng thoăn thoắt chuẩn bị nguyên liệu. Từng con cá liệt tươi béo vừa được người nhà lão Thất kéo lưới đem sang từ nửa đêm, vảy bạc óng ánh, mắt trong veo, được nàng dùng dao nhỏ cạo sạch nhớt, khía nhẹ ngang thân. Khế chua hái từ cây đầu ngõ vỏ vàng ươm, nàng tỉ mỉ gọt rìa, xắt thành từng lát mỏng hình ngôi sao đều đặn.

Cụ Ý đứng bên, cất giọng rành mạch:

“Nấu canh chua cá liệt xứ này, ai cũng biết dùng khế, dùng ớt, nhưng cái tanh của cá sông rất dễ át đi vị thanh. Muốn nước canh trong và đượm, lúc tao cá săn lại trên chảo mỡ lợn, mày phải nghiêng muôi rót vào một thìa nước giấm kẹo mật mía từ vò giấm chuối tiêu hôm nọ. Men giấm gặp hơi nóng sẽ bốc khói xua hết mùi tanh, giữ lại thịt cá săn chắc, nước ngọt tía ra hòa với vị chua dịu của khế mới thấm thía tỳ vị.”

Tú Anh chăm chú lắng nghe, cẩn thận làm theo từng lời chỉ bảo. Nàng láng chút mỡ lợn phi thơm củ nén đập dập, thả cá liệt vào đảo nhẹ tay. Khi mùi thơm ngậy bốc lên, nàng múc một muôi giấm kẹo sẫm màu mật mía rưới đều quanh mép nồi đất. Tiếng xèo xèo giòn giã vang lên, quyện trong làn khói trắng là mùi thơm chua dịu ngọt ngào, xua tan hoàn toàn cảm giác ngai ngái của bùn nước sông.

Trời vừa hửng sáng, sương mù trên sông Nhật Lệ dần tan biến, để lộ mặt nước rực rỡ ánh bình minh. Bỗng ngoài mép bến có tiếng sào tre cắm phầm phập xuống bãi cát.