Chương 22: Hương Giấm Đọng Phù Sa

Ngón tay đồi mồi của cụ Ý khẽ miết lên từng cánh hoa mai chạm trổ tỉ mỉ, cảm nhận cái lạnh buốt của kim loại chầm chậm tan ra trong lòng bàn tay ấm nóng. Bọc vải điều gói nửa lạng bạc vụn nằm im lìm bên cạnh, từng góc nếp gấp đã ngả màu thời gian. Cụ khẽ thở dài một tiếng thật nhẹ, cẩn thận gói ghém hai món đồ cũ vào mảnh lụa điều mới tinh, đặt lại vào chiếc tráp gỗ rồi gài then tre. Kiếp trước, chính chút phù hoa lạnh ngắt này đã dìm cả dòng họ xuống bùn đen; kiếp này, mọi đắng cay đã được lửa ấm nơi gian bếp bến sông gạn lọc thành vị ngọt thanh lành.

Thấm thoắt gió nam khô rát đã nhường chỗ cho ngọn heo may đầu mùa. Tiết Lập Thu năm ấy rải một làn sương mỏng manh như dải lụa mềm vắt ngang dòng Nhật Lệ, mang theo cái se lạnh dễ chịu vỗ về xóm Bến Vôi.

Từ tờ mờ sáng, chòi rạ họ Thẩm đã rộn rã tiếng cười nói át cả tiếng sóng vỗ mạn thuyền. Quán cơm đò hôm nay chẳng bán hàng mà giăng đầy cành song kết hoa đỏ, thơm ngát mùi lá nếp và xôi vò đậu xanh. Mấy dãy bàn tre mới cật nứa vàng óng được Thẩm Văn Hưng đóng thêm kê dài ra tận mép nước, vững chãi đón bà con chòm xóm và phường chài của Lão Thất sang chung vui chén rượu mừng ngày gả con bé Tú Anh.

Tú Anh ngồi trong gian buồng nứa, khoác trên mình chiếc áo cánh màu cánh sen đượm vẻ đoan trang, tóc búi đuôi phượng gọn gàng cài một nhành hoa cau ngan ngát. Đôi gò má ửng hồng màu nắng gió sông nước của nàng càng thêm rạng rỡ khi nhìn chú rể bước vào. Thanh mặc tấm áo chàm mới lành lặn, nụ cười hiền hậu làm sáng bừng gương mặt phong trần rám nắng, đôi mắt trước sau như một vẫn đong đầy vẻ chân thành, mực thước.

Cụ Ý chống chiếc gậy trúc quen thuộc, chậm rãi bước ra gian chính giữa hai hàng chiếu hoa trải cẩn thận. Bên cạnh cụ, Thẩm Văn Triệu trong bộ áo dài vải thô tề chỉnh đứng thẳng lưng, nét mặt trầm tĩnh đượm vẻ uy nghiêm của người chủ gia đình, chẳng còn vương chút rụt rè sợ sệt năm xưa.

Đợi đôi trẻ quỳ xuống trước bàn thờ tổ tiên và chiếc bàn gỗ mít bày trầu cau, cụ Ý mới mở chiếc tráp gỗ, lấy ra bọc lụa điều đặt vào lòng bàn tay đã quen lam lũ của cháu gái.

Tú Anh mở mảnh lụa ra, nhìn thấy chiếc trâm bạc hoa mai cùng nửa lạng bạc vụn thì ngẩn người, bờ mi chớp liên hồi rồi rưng rưng ngước nhìn bà nội.

“Con Anh, cầm lấy đi cháu,” giọng cụ Ý trầm đục mà sang sảng, ấm áp lan tỏa khắp gian chòi nứa. “Đây là nửa lạng bạc vụn với chiếc trâm bạc mà hơn một năm trước bà đã tịch thu của mày. Khi ấy mày còn non dại, nghĩ rằng bám vào chút của cải này thì đổi được giàu sang, trèo lên gác tía. Hôm nay mày xuất giá theo chồng, bà già này trao lại cho mày làm của hồi môn mộc mạc. Trao lại không phải để mày sắm thêm xiêm y lộng lẫy, mà để răn lòng: hạt cơm dẻo, giọt giấm thơm hay hạnh phúc trăm năm đều phải đổi bằng giọt mồ hôi chân chính. Giữ lấy nếp nhà thanh bạch, cùng chồng vun vén chén cơm đò, thì dẫu bến sông có nổi sóng ba đào cũng chẳng sợ gãy chèo chìm đắm.”

Nước mắt Tú Anh lã chã rơi xuống vạt áo cánh sen. Nàng ôm bọc kỷ vật áp vào ngực, cùng Thanh cúi rạp người dập đầu ba lạy trước mặt cụ Ý và người cha lam lũ:

“Cháu… cháu xin ghi lòng tạc dạ lời bà dạy! Ơn bà răn đe kéo cháu khỏi vũng lầy tăm tối, đời này cháu không dám quên một khắc. Cháu và anh Thanh nguyện cùng nhau chèo đò chở vôi, sớm tối vun vén quán cơm, giữ trọn hương vị chum giấm cổ mà bà đã tin tưởng trao cho.”

Thanh cũng xúc động nghẹn lời, hai tay nắm chặt bàn tay Tú Anh, quay sang thưa với người lớn bằng tất cả sự cung kính mộc mạc của người lao động bến sông. Tiếng vỗ tay, lời chúc tụng của Lão Thất cùng bà con chài lưới rộ lên giòn giã. Rượu nếp hòa cùng tiếng cười sưởi ấm cả khúc sông Nhật Lệ trong nắng sớm ban mai.

Buổi trưa, tiệc rượu tàn dần, khách khứa lục tục xuống thuyền xuôi ngược. Tiếng nói cười xa dần nhường lại khoảng lặng thanh bình cho gian chòi rạ.