Chương 11: Gió heo may nhuộm vàng triền bãi

Nắng sớm vừa rọi ấm mặt đá bên bờ suối Vó Boong, cụ Mâu Thế Trực đã khẽ nhấc bước chân chậm rãi men theo bờ mương dẫn nước. Vạt áo chàm đượm mùi khói bếp bay nhè nhẹ trong làn gió lành. Cụ dừng lại bên mép luống đầu tiên, ngắm nhìn lớp bùn phù sa mịn màng vừa lắng lại sau trận mưa lũ đêm qua.

Thấy Tỏ và Thảo đang lúi húi cầm cào tre gạt rác, cụ Trực khẽ cất giọng trầm ấm:

“Hai đứa đừng vội xới sâu. Lớp phù sa non này từ trên vách Khau Vang trôi xuống, màu mỡ lắm đấy. Cứ nhẹ tay san đều quanh từng gốc, nén vừa mép rễ thôi kẻo làm ngộp mầm non.”

Thằng Tỏ ngẩng lên, hai bàn tay còn dính vệt bùn non, cười tươi rói:

“Ông nội yên tâm, cháu với em Thảo nương theo mạch nước rãnh mà vun đất, gốc nào gốc nấy đều ấm chân cả rồi!”

Thảo nghiêng nón mỉm cười, đôi mắt lấp lánh niềm vui khi nhìn từng búp lá tía vừa qua cơn bão táp đã lại vươn cao đầy sức sống. Cụ Trực gật đầu hài lòng, đưa mắt dõi theo dòng suối trong veo đang lách qua kẽ đá cuội:

“Qua được ải lũ quét mùa hè là cái mầm dong rừng này coi như đã bén rễ sâu vào thung lũng mình. Từ rày về sau, cứ sáng sớm tinh sương ra khơi thông rãnh máng, chiều buông thì ủ thêm lá mục giữ ẩm. Cây có công chăm, đất chẳng phụ lòng người bao giờ.”

Thời gian như con thoi lướt qua khung dệt của người Mường. Thấm thoắt những ngày hè nắng đổ lửa qua đi, tháng Tám rồi tháng Chín trôi mau theo từng tuần trăng tròn khuyết. Tiết trời vùng cao Nà Pùng chuyển mình sang cữ cuối thu chớm đông năm 1983. Gió heo may se lạnh bắt đầu tràn về từ hẻm núi đá vôi xa xôi, mang theo cái rét ngọt ngào thấu từng thớ vải.

Một sớm bước ra đầu sàn, cụ Trực nheo mắt nhìn về phía triền bãi ven suối. Hai sào dong riềng đỏ không còn khoác tấm áo xanh mướt như độ giông gió tháng Sáu. Dưới ngọn gió lạnh đầu mùa, cả vạt cây rực lên một sắc vàng khô rộm. Thân cây dong tóp dần lại, búp ngọn rũ xuống, từng phiến lá chuyển màu vàng úa rồi lụi dần về cuống.

Bà con trong bản đi ngang qua ngỡ vạt cây bị sâu bệnh héo úa, nhưng trong lòng cụ già chín mươi tư tuổi lại dâng lên niềm hân hoan thầm kín. Cụ biết rõ cái lý của cây rừng: lá có vàng lụi, thân có khô xác thì toàn bộ tinh túy của đất trời mới dồn hết xuống lòng đất, tích thành lớp bột dẻo quánh dưới củ.

Đang lúc cụ đứng tựa gậy ngắm nghía bờ ranh, tiếng dép lốp bước lẹp kẹp trên lối sỏi quen thuộc vang lên. Chủ nhiệm Bùi Khắc Chẩm xuất hiện ở đầu bờ mương, chiếc áo đại cán bạc màu cài chiếc bút máy quen thuộc nơi túi ngực. Vết sẹo xây xát ở bắp chân sau đêm chống lũ đã lành hẳn, để lại một vệt da thẫm màu. Nhìn thấy cụ Trực, Chẩm niềm nở cất tiếng chào:

“Cụ Trực ra thăm ruộng sớm thế ạ! Dạo này trời trở gió heo may, cụ nhớ quàng thêm khăn ấm kẻo sương sớm ngấm vào người.”

Cụ Trực mỉm cười, đưa tay trỏ về phía vạt cây óng ả:

“Cảm ơn chú Chẩm. Tôi quen cái sương cái gió xứ này gần trăm năm rồi. Chú nhìn xem, hai sào dong của bản mình đã đến cữ chuyển mình rồi đấy.”

Chẩm bước lại gần mép mương, đưa mắt nhìn vạt lá vàng rực trải dài ven suối Vó Boong, vẻ mặt thoáng chút ngập ngừng:

“Báo cáo cụ, mấy hôm nay xã viên râm ran bảo vạt dong bị khô héo úa tàn. Nhưng tôi nhớ lời cụ dặn dạo trước, đây là lúc củ ngậm đường tích bột. Ban quản trị hợp tác xã đang chuẩn bị xếp lịch công điểm cho vụ giáp hạt này. Cụ tính xem khi nào ta đào củ được để tôi còn điều động thanh niên xóm trên xóm dưới xuống hỗ trợ hai ông cháu?”

Cụ Trực gật gù, ánh mắt sáng lên vẻ hài lòng trước sự quan tâm chu đáo của người cháu họ:

“Đúng thế, cây dong rừng nó khôn lắm chú à. Thân lá tàn đi là lúc ruột củ đẫy đà nhất. Nhưng muốn biết chắc ăn, phải bới thử một khóm xem ruột củ đã già đanh chưa đã.”

Vừa lúc ấy, Tỏ vác chiếc cuốc sắt trên vai cùng Thảo xách chiếc giỏ tre bước tới. Thấy Chủ nhiệm Chẩm, Tỏ nhanh nhảu cất lời chào rồi đặt đồ nghề xuống bờ đá.