Chương 13: Trắng ngần đáy chum

Gió mùa đông bắc rít từng cơn buốt lạnh qua vách đá, kéo theo màn mưa dầm sập xuống lòng thung lũng Nà Pùng. Đứng tựa thân gậy dưới mái hiên lán nứa, cụ Mâu Thế Trực nheo mắt nhìn ra mé nước suối Vó Boong. Đúng như cụ thầm lo, nước mưa từ triền đồi xối xả cuốn theo bùn đỏ khiến dòng chảy mé dưới bắt đầu ngả sang màu đục nhờ nhờ.

Bên trong lán, bốn chiếc cối đá lớn cùng những bàn mài gai tre đã ướt đẫm nước cốt củ dong vừa giã giập. Mấy chum sành xếp thành hàng dài dọc mép sàn, chứa đầy thứ nước nghiền sánh màu đỏ tía bốc lên thoang thoảng vị nồng ngái của nhựa rừng.

Thảo quỳ bên một vại gốm da lươn, hai bàn tay lạnh cóng sờ vào mép nước rồi ngước nhìn cụ Trực, giọng run lên:

“Cụ ơi, nước suối đục thế này thì làm sao múc vào thau rửa bột được nữa? Nước cốt dong để ngâm thế này, chỉ quá nửa đêm là mủ chua ăn vào tận lõi, hỏng hết mẻ củ công sức cả bản đào về mất thôi!”

Tỏ vừa buông chiếc chày gỗ nghiến nặng trịch xuống đất, vội vàng chạy lại mép lán. Nhìn dòng suối Vó Boong cuộn sóng phù sa đùng đục, mặt mũi chàng trai trẻ xám ngoét:

“Hay là ta cứ múc nước suối vào lắng tạm, chờ cặn bùn chìm xuống đáy rồi gạn lấy nước trong hả ông?”

“Không được!” Cụ Trực quắc mắt, giọng đanh lại dứt khoát. “Bột củ dong rừng nhạy như da em bé. Nước chỉ cần hơi vẩn một hạt phù sa hay dính chút phèn đất đồi là hạt bột xỉn màu ngay, miến làm ra sẽ đen sì, bở rục. Chưa kể mủ củ tía rất nhớt, không có nước ngọt lành xối rửa liên tục thì chỉ tới canh ba là bột lên men chua loét, có luộc lên cho lợn cũng chẳng thèm ăn!”

Không khí trong căn lán bỗng chốc đông cứng lại giữa tiếng mưa xối xả trên mái nứa. Mười sáu tạ củ tươi vừa gom về chẳng lẽ đành trơ mắt nhìn hóa thành bùn chua hỏng?

Cụ Trực hít một hơi dài, đưa mắt nhìn thẳng lên vách đá Khau Vang mờ mịt trong màn mưa rét. Ánh mắt già nua bừng lên sự quyết đoán của người cả đời gắn bó với từng nếp núi:

“Thằng Tỏ, thằng Thiết, thằng Luân đâu! Mau khoác áo tơi lá cọ vào. Lấy hết số ống nứa ngâm dưới sàn mang theo, đốt thêm ba ngọn đuốc nứa gác trên giàn bếp!”

Tỏ sững người giây lát rồi hiểu ngay ý ông nội:

“Ông định lên mó ngầm trong hang Khau Vang?”

“Phải! Nước suối ngoài bãi có thể đục do nước mặt tràn xuống, nhưng ruột núi vôi thì không bao giờ đục. Mạch nước ngầm sâu trong hang đá Khau Vang là nguồn nước khe trong vắt nhất vùng này. Ta phải ghép thêm máng nứa, dẫn thẳng nước từ ruột hang ra tận miệng chum!”

Lời cụ Trực như liều thuốc trợ lực xua tan nỗi hoang mang. Tỏ thoăn thoắt châm lửa vào những bó đuốc nứa tẩm dầu trẩu, lửa bùng lên đỏ rực soi rõ những khuôn mặt căng thẳng. Đám trai bản nhanh chóng vác lên vai những lóng nứa to bằng bắp chân đã đục rỗng mắt, rầm rập bước theo bóng áo chàm của cụ Trực.

Dưới trời mưa lạnh buốt, cụ Trực cắm mũi gậy xuống nền đất nhão nhoét, nhẫn nại dẫn đường men theo gờ đá tai mèo trơn trượt. Gió thốc từng hồi tạt nước mưa rát rạt vào mặt, nhưng bàn chân già nua bám chặt kẽ đá như rễ cây cổ thụ. Đến cửa hang đá vôi Khau Vang, tiếng nước róc rách chảy rộn rã trong vòm tối sâu thẳm át cả tiếng gió gầm rít bên ngoài.

Cụ Trực giơ cao ngọn đuốc, chỉ vào kẽ nứt đá rêu phong nơi mạch nước ngầm đang tuôn trào:

“Kê một tảng đá làm trụ đỡ ở miệng hang! Thằng Tỏ đón lấy ống nứa cái, áp chặt vào miệng kẽ đá. Thiết với Luân lấy dây mây lèn chặt các khớp nối, cứ ba sải tay lại đóng một cọc chẽ ba giữ thăng bằng!”

Mấy chàng trai hò nhau ghì nứa, chẻ mây. Những đôi tay rắn rỏi cào đá, lội bì bõm trong dòng nước buốt lạnh thấu xương để cố định thân máng. Cụ Trực đứng bên mỏm đá chỉ huy từng khấc nối, ánh lửa đuốc chập chờn rọi lên gương mặt khắc khổ đầy kiên nghị. Từng ống nứa già được gối đầu lên nhau, chênh chếch men theo vách đá lao thẳng xuống căn lán dưới chân đồi.

Chỉ tàn một tuần trà, dòng nước khe ngầm mát rượi, trong vắt như mắt mèo đã ùa vào lòng máng, ào ào trút xuống ba tầng máng chia đặt ngay giữa lòng lán nứa.

“Nước về rồi! Nước trong vắt như gương cụ ơi!” Tiếng Thảo reo lên rộn rã át cả tiếng mưa gió.

Cụ Trực chống gậy trở lại lán, mái tóc bạc và chòm râu ướt đẫm nước mưa nhưng đôi mắt sáng ngời. Cụ đưa tay hứng lấy dòng nước mát lành, nếm thử một ngụm rồi gật đầu hài lòng: