Chương 20: Khói bếp Nà Pùng

Ánh lửa bập bùng từ gian bếp ba mươi sáu nóc nhà sàn hắt lên nền trời thung lũng một sắc đỏ ấm cúng giữa cữ rét cuối đông. Sương mù bảng lảng sà xuống ôm trọn triền đá Khau Vang, nhưng hơi lạnh buốt giá chẳng thể lấn át được mùi khói củi nghiến đượm nồng và hương miến dong ngọt dịu đang lan tỏa khắp xóm trên xóm dưới.

Cụ Mâu Thế Trực đứng bên khung cửa sổ gian giữa nhà sàn, bàn tay gân guốc thong thả đặt lên thành bậu gỗ mát rượi. Dưới gầm sàn, hai bồ củ dong bánh tẻ ủ trấu thơm mùi đất ẩm nằm ngay ngắn cạnh hai bồ thóc giống đầy ắp, sẵn sàng chia đều cho bà con xã viên cắm hom vào vụ xuân tới. Bên tai cụ, tiếng nước suối Vó Boong róc rách chảy qua mó đá hòa cùng tiếng lục lạc trâu lách cách vọng về từ bãi cỏ xa.

Sau lưng cụ, tiếng bước chân khẽ khàng bước lên từng bậc cầu thang gỗ dổi. Tỏ cùng Thảo cẩn thận khiêng mâm cỗ tất niên tiến vào gian thờ. Trên chiếc mâm đan bằng mây rừng là đĩa xôi nếp nương đồ hạt mẩy tròn, con gà đồi luộc vàng ươm ngậm cành hoa dong tía, và chính giữa là bát canh miến dong mộc bốc khói nghi ngút. Chiếc vòng bạc gia truyền nơi cổ tay Thảo khẽ chạm vào thành mâm, phát ra tiếng leng keng giòn tan.

“Ông nội ơi, mâm cúng tất niên chúng cháu đã sửa soạn tươm tất rồi ạ,” Tỏ cung kính thưa, gương mặt rắn rỏi rạng ngời vẻ chín chắn.

Cụ Trực khẽ gật đầu, lần giở nén hương trầm cuộn lá chuối châm vào đốm than hồng. Khói hương mảnh dẻ uốn lượn bay lên xà nhà bám đầy bồ hóng. Đứng trước bàn thờ tổ tiên, đôi mắt già nua của cụ ánh lên niềm thành kính sâu lắng:

“Lạy tổ tiên ông bà, lạy thần rừng Khau Vang, thần mó nước Vó Boong... Năm hạn khốc liệt đã qua, cái đói đã lùi xa khỏi bậc cửa. Bản Nà Pùng nhờ giọt nước khe trong, nhờ củ dong rừng ngậm sương mà giữ được nếp nhà, giữ được đàn con cháu. Xin trời đất chứng giám phù hộ cho nương rẫy xanh tươi, cho lòng người muôn đời bền chặt như cây nghiến đầu nguồn.”

Vừa dứt lời khấn, dưới chân cầu thang bỗng rộn lên tiếng cười nói xôn xao. Bác Luận, Đội trưởng Quách cùng Chủ nhiệm Bùi Khắc Chẩm dẫn theo đoàn bà con xã viên rộn rã bước lên sàn. Ai nấy đều mặc áo chàm mới tinh, gương mặt rạng rỡ nét hân hoan của một mùa thu hoạch thắng lợi trọn vẹn. Chẩm xách trên tay ấm trà bọc trong giỏ ủ ấm bằng rơm bện, cất giọng sang sảng:

“Cụ Trực ơi! Toàn thể Ban quản trị hợp tác xã cùng bà con đến mừng thọ cụ chín mươi tư tuổi, chúc cụ sống lâu trăm tuổi như cây gỗ nghiến trên đỉnh đèo Khau Vang đây!”

Cụ Trực mỉm cười hiền hậu, chống chiếc gậy trúc đực bước lại mép chiếu hoa: “Các chú, các bác lên cả đây cho ấm. Năm cùng tháng tận, có bát chè tươi, nồi canh ngọt thì cùng chia nhau một chút tình xóm giềng.”

Mọi người quây quần ngồi xuống quanh bếp lửa hồng. Đội trưởng Quách – người từng nghi ngại chê bai củ dong rừng thuở nào – nay nhìn Tỏ và Thảo với ánh mắt trìu mến khôn xiết. Ông Quách đặt tay lên vai Tỏ, cười hào sảng: