Chương 12: Phương Án Than Muối

Gió khô từ đồi Mâm Xôi thốc qua ngã ba Cầu Đen táp rát cả da mặt, cuốn theo từng vệt bụi đỏ bay mù mịt quanh bệ máy biến áp. Trước tiếng sấm ục ục nặng nề dội lại từ phía chân trời, Hưng cùng bác Thao vội vã khóa chặt cánh cửa tủ hạ thế, che chắn chiếc máy đo M-416 bằng bao tải gai rồi rút nhanh về lán khi ráng chiều đỏ quạch sụp xuống. Cơn giông nhiệt đầu mùa vẫn chực chờ bùng nổ, treo lơ lửng mối hiểm họa trên đầu toàn đội.

Đêm ấy, lán thi công chìm trong sự ngột ngạt đến nghẹt thở.

Dưới ánh đèn dầu hoa kỳ ám khói vàng vọt, Cường mệt lử sau ca trực trưa, nằm co quắp ngáy pho pho trên tấm phản gỗ tạp. Bác Cả Thao ngồi tựa lưng vào vách nứa, chiếc điếu bát để bên chân nguội ngắt từ lâu. Thỉnh thoảng, người thợ cả lại thở dài sườn sượt, ánh mắt đăm đăm nhìn ra khoảng tối đen kịt ngoài cửa lán, nơi tiếng côn trùng kêu rỉ rả lẫn trong hơi gió khô khốc của vùng bán sơn địa.

Hưng không ngủ. Cậu ngồi bên chiếc bàn ghép bằng gỗ cốp-pha, chăm chú lật giở từng trang sổ tay kỹ thuật đã ố vàng của cha để lại. Từng nét vẽ sơ đồ tiếp địa trạm biến áp hiện lên ngay ngắn, nhưng tất cả đều dựa trên tiêu chuẩn cọc đồng chuyên dụng đóng sâu hoặc lưới dây đồng đan chéo — những thứ vật tư kim loại màu mà lúc này, từ kho huyện Đoan Lập đến Ty Điện lực tỉnh Vĩnh Phú đều sạch bóng.

Hưng đặt bàn tay chai sần lên trán, lặng lẽ tập trung ánh nhìn. Trong tròng mắt cậu, luồng sáng quang phổ khẽ gợn sóng rồi mở rộng tầm quan sát ra các góc lán thi công.

Nơi góc vách đất ẩm, ba đoạn ống thép dẫn nước phi sáu mươi cũ kỹ chất đống từ đợt làm mương bơm nổi lên dải màu vàng đục. Thân kim loại sắt mạ kẽm đã rỗ hoa vì gỉ sét, khả năng dẫn dòng rò bề mặt bị cản trở nặng nề. Hưng đưa mắt nhìn sang chiếc hũ sành mẻ miệng đựng nhúm muối hạt thô ở góc bếp dã chiến và đống than củi gỗ nghiến còn sót lại sau nồi khoai luộc ban chiều.

Cậu đứng dậy, bước khẽ khàng để không làm kinh động giấc ngủ của đồng đội. Hưng nhặt một mẩu than củi gỗ nghiến chắc nịch, gõ nhẹ nghe tiếng đanh như đá, rồi thả vào chiếc bát sành đã hòa tan nhúm muối hạt mặn chát.

Khi cậu tập trung nhãn quang trực quan vào bát nước, một hiện tượng kỳ diệu hiển hiện trong đồng tử: mẩu than xốp hút đẫm dung dịch muối bão hòa lập tức phát xạ ra một quầng sáng màu lục ngọc lung linh, thuần khiết. Các mao quản li ti dày đặc trong thớ gỗ nghiến hóa than đã giam giữ trọn vẹn dung dịch điện giải, tạo nên một dải dẫn điện liên tục, bền bỉ và thông suốt, triệt tiêu gần như hoàn toàn điện trở tiếp xúc.

Ý tưởng táo bạo bừng lên như một tia chớp giữa màn đêm. Hưng vội vã cầm bút chì, cắm cúi vẽ phác thảo mô hình tiếp địa dã chiến lên trang giấy kẻ ô suốt canh ba.

Sáng sớm hôm sau, khi tiếng kẻng báo thức của hợp tác xã vừa vang lên giòn giã ngoài ngõ xóm, sương đồi còn chưa kịp tan biến dưới cái nắng gắt gỏng, Hưng đã trải rộng bản vẽ kỹ thuật lên mặt bàn gỗ.

Chú Quản với đôi mắt đỏ hoe vì mất ngủ vừa bước vào lán, tay xách chiếc cặp da bạc màu. Bác Thao cũng vừa rửa mặt xong bằng gàu nước giếng khoan mát lạnh, chiếc khăn mặt vắt ngang vai còn rỏ từng giọt nước xuống vạt áo bạt.

“Bác Cả, chú Quản, mời hai người lại đây xem cái này,” Hưng lên tiếng, giọng trầm tĩnh nhưng dứt khoát.

Hai người thợ già bước tới mép bàn. Trên mặt giấy kẻ ô là một sơ đồ thi công hoàn toàn mới lạ: bốn hố cọc tiếp địa sâu hơn hai mét được nối với nhau bằng rãnh ngang bao quanh chân trạm biến áp một trăm ki-lô-vôn-ampe.

“Cháu tính kỹ suốt đêm qua rồi,” Hưng chỉ đầu bút chì vào từng vị trí. “Kho huyện cạn kiệt cọc đồng, nhưng chúng ta không thể bó tay ngồi chờ giông sét đánh sập trạm. Cháu đề xuất phương án tiếp địa dã chiến: đào rãnh sâu hơn hai mét men theo chân taluy sau bệ trạm. Ở độ sâu đó, chúng ta sẽ đào xuyên qua lớp sỏi son khô khốc trên mặt để chạm tới tầng đất sét ẩm bên dưới. Chúng ta sẽ tận dụng mấy đoạn ống thép phi sáu mươi cũ bỏ không ngoài góc lán, khoan nhiều lỗ thoát dung dịch dọc theo thân ống rồi đóng xuống làm cọc dẫn.”

Bác Thao nheo mắt nhìn bản vẽ, lông mày hoa râm nhíu chặt lại:

“Ống thép mạ kẽm gỉ sét thế này, diện tích tiếp xúc với đất đồi khô thì giải quyết được tích sự gì? Chưa kể vỉa sét ẩm sâu hai mét vẫn chưa đủ kéo tụt điện trở đất từ ba mươi hai Ôm xuống dưới bốn Ôm đâu thằng Hưng!”

“Chính vì thế chúng ta phải dùng lớp đệm,” Hưng tiếp lời, ánh mắt sáng rực. “Xung quanh mỗi cọc ống thép, chúng ta sẽ đổ đầy than củi gỗ nghiến đã đập vụn cỡ đầu ngón tay, ngâm đẫm nước muối hạt bão hòa. Ngoài cùng, chúng ta ủ một lớp rơm rạ mục trộn với bùn sét mịn xóm Lò để giữ ẩm dài ngày. Dung dịch muối hạt chính là chất điện phân cực mạnh, còn than củi đóng vai trò màng dẫn diện rộng!”

“Rầm!”