Chương 4: Nhát cuốc đầu tiên

Đầu dây bên kia, giọng Tiến sĩ Hoàng Sơn vẫn đều đặn rót vào tai Tú những lời mồi chài ngọt lịm. Tiếng gõ bàn phím lách cách của một văn phòng máy lạnh xa hoa ở tầng mười hai bỗng chốc trở nên chói gắt, xa lạ và trơ trẽn đến cùng cực giữa không gian bảng lảng hoàng hôn của cù lao An Bình.

“Sao hả Tú? Em là đứa thông minh nhất khóa, đừng để cái tôi vặt vãnh làm hỏng cả tiền đồ. Cậu Vũ dẫu sao cũng có quan hệ rộng, em có năng lực chuyên môn, hai đứa kết hợp lại đứng tên chung thì có mất mát gì đâu? Năm trăm triệu tiền mặt đối tác đã ký sẵn séc rồi, chỉ đợi em gật đầu là chuyển khoản liền tay...”

Tú siết chặt chiếc điện thoại trong lòng bàn tay. Gió sông Tiền thốc qua rặng bần ven rạch, mang theo vị mặn chát của đợt triều cường sớm và mùi bùn nồng ngái. Lồng ngực cô phập phồng, từng tế bào như run lên vì giận dữ, nhưng trong sự giận dữ tột cùng ấy, một sự sáng rõ kỳ lạ bỗng nảy nở.

Năm trăm triệu đồng. Chiếc ghế Phó phòng nghiên cứu. Những thứ ấy từng là giấc mơ mà một cô sinh viên nghèo xứ cù lao thức trắng bao đêm trong phòng thí nghiệm để vươn tới. Nhưng cái giá phải trả là sự luồn cúi, là việc cúi đầu nhìn công trình ba năm ròng rã của mình bị một kẻ bất tài cướp đoạt, là quay lưng lại với mảnh vườn cằn cỗi và người cha già đang oằn mình trong cơn bạo bệnh.

“Tiến sĩ Hoàng Sơn,” Tú cất giọng, từng từ rành rọt, lạnh băng như lưỡi dao cắt ngang lời thuyết phục dông dài của ông ta. “Tôi nể ông từng là thầy, nhưng hôm nay tôi nói cho ông biết: công trình vi sinh đó là tâm huyết của tôi, là mồ hôi của những ngày tôi lội bùn, hít khí độc, chứ không phải món hàng để các người mua đi bán lại nhằm chuộc lỗi hay khỏa lấp sự bất tài của Trịnh Vũ.”

Bên kia sự im lặng sững sờ kéo dài trong giây lát, rồi giọng Hoàng Sơn trở nên gay gắt:

“Em điên rồi sao Tú? Không có viện, không có doanh nghiệp chống lưng, một nắm vi sinh của em thì làm được cái tích sự gì? Em định ôm nó về xó quê chôn cùng bùn đất chắc?”

“Đất cù lao này nuôi tôi lớn, và chính mảnh đất này sẽ chứng minh giá trị của công trình đó,” Tú cười khẽ, một nụ cười thanh thản đến lạ kỳ. “Còn chuyện công thức kích hoạt bào tử... các người cứ việc giữ lấy cái vỏ đề tài rỗng tuếch đó mà tự xoay xở đi. Đừng bao giờ gọi cho tôi nữa!”

Không đợi đối phương kịp thốt thêm một lời nhục mạ, Tú dứt khoát ấn nút đỏ ngắt cuộc gọi. Ngón tay cô lướt nhẹ trên màn hình, chặn luôn số máy của người thầy cũ và toàn bộ danh bạ liên quan đến Viện nghiên cứu. Màn hình điện thoại tối sầm lại. Tú hít một hơi thật sâu, cảm nhận buồng phổi tràn ngập hương hoa bưởi thoang thoảng trong gió chiều muộn. Một cảm giác nhẹ nhõm vô bờ lan tỏa khắp cơ thể, tựa như một sợi dây xích vô hình vừa được chặt đứt.

Cô quay gót bước vào nhà. Căn nhà lá ba gian tối om om, chỉ có vệt sáng le lói hắt ra từ ngọn đèn dầu trên bàn thờ má.

Từ trong buồng trong, tiếng ho sù sụ của ông Ba Sang lại rộ lên, nghẹn ứ nơi cuống họng. Sau cơn ho là tiếng rên rỉ khe khẽ nén lại vì đau đớn. Tú cắn chặt môi, nhẹ nhàng bước tới bên cánh cửa buồng bằng ván ép đang khép hờ.

“Tía...” Tú khẽ gọi.

Bên trong, bóng lưng còng queo của người cha già nằm co ro trên chiếc phản gỗ gõ đỏ đã lên nước đen bóng. Ông nằm nghiêng, một tay ôm chặt lấy vùng thắt lưng, mái tóc hoa râm bù xù bết dính mồ hôi. Nghe tiếng con gái, thân hình ông khẽ giật mình nhưng tuyệt nhiên không quay mặt lại, giọng ông khàn đặc, vương vẻ giận dỗi lẫn cay đắng:

“Mày vô đây mần chi? Tao biểu mày gom đồ đạc về trển đi cơ mà. Mày ở lại đây ngó tao chết vì nợ nần, ngó cái vườn này biến thành tro bụi mày mới vừa lòng hả?”

Tú không đáp lời. Cô bước chầm chậm đến bên mép phản, rồi bất ngờ quỳ sụp xuống nền đất nện. Hai đầu gối chạm vào nền đất mát lạnh, hai bàn tay cô run rẩy đặt lên mép phản gụ.

“Tía... con lạy tía.” Giọng Tú nghẹn lại, nước mắt vốn kìm nén suốt mấy ngày qua giờ bỗng trào ra ướt đẫm gò má bánh mật. “Con hổng có giấu tía nữa. Con... con bỏ việc trên thành phố thiệt rồi. Nhưng hổng phải vì con hư hỏng hay làm bậy bị người ta đuổi. Người ta cướp đề tài của con, cướp công sức ba năm trời của con... Con không thể cúi đầu ở lại đó để người ta chà đạp được, tía ơi!”

Ông Ba Sang khựng lại. Đôi vai gầy guộc dưới lớp áo bà ba vá chằng vá đụp khẽ run lên. Ông chầm chậm xoay người lại, đưa đôi mắt đùng đục, viền mắt đỏ hoe vì mất ngủ nhìn trân trân vào đứa con gái duy nhất.

“Mày... mày nói cái gì? Ai cướp của mày?”

Tú quệt nước mắt, ngẩng cao đầu nhìn thẳng vào mắt cha. Ánh mắt cô rực lên ngọn lửa kiên định mà thuở nhỏ, mỗi lần quyết tâm học thi hay trèo hái bằng được chùm bưởi đầu mùa, ông Ba Sang vẫn thường thấy ở cô con gái cưng.

“Chuyện ở trần gian này có bất công, nhưng đất thì hổng bao giờ biết gạt người, tía à. Đề tài của con nghiên cứu ra là để cứu những mảnh đất phèn mặn như xứ mình, chứ không phải để cho đám người đó ngồi phòng máy lạnh bán kiếm tiền tỷ. Mảnh vườn này là mồ hôi nước mắt của ông nội, của tía, của má. Con không để thằng Năm Lợi hay cái Tập đoàn Hoàng Thịnh nào cướp mất đâu!”

Tú dập đầu xuống mép phản, giọng nói rành rọt từng chữ:

“Tía cho con một năm. Đúng một năm thôi! Con sẽ tự tay cứu lại từng gốc bưởi trong vườn. Con sẽ dùng chính mớ chữ nghĩa, mớ khoa học mà tía đã chắt bóp từng đồng bán bưởi nuôi con ăn học để trả lại màu xanh cho mảnh đất này. Nếu sau một năm mà cây hổng đơm bông, đất hổng hồi sinh, con sẽ theo ý tía, muốn con làm công hay đi đâu con cũng chịu. Nhưng bây giờ... tía cho con ở lại gánh vác cùng tía, được hôn tía?”

Gian buồng chìm vào một khoảng lặng nghẹt thở. Chỉ có tiếng thạch sùng tặc lưỡi trên xà nhà và tiếng gió thổi xao xác qua mái lá trung quân.

Ông Ba Sang nhìn con gái quỳ mọp dưới chân mình. Bàn tay khẳng khiu đầy những vết đồi mồi của ông run rẩy vươn ra, ngập ngừng giữa không trung rồi chầm chậm đặt lên đỉnh đầu Tú. Bàn tay người nông dân cả đời quen với cuốc cày thô ráp, cằn cỗi như rễ cây cổ thụ, nhưng cái chạm ấy ấm áp lạ kỳ.

“Con nhỏ này... sao mà cái nết mày giống hệt má mày hồi đó, ngang như cua bò vậy con...” Giọng ông Sang vỡ vụn ra trong một tiếng thở dài thảng thốt. Ông đưa tay lau vội giọt nước mắt lăn trên rãnh nhăn nheo nơi khóe mắt, rồi gắt gỏng một cách vụng về: “Đứng dậy! Nhà này đâu có cái thói quỳ lạy van xin. Muốn mần thì ngày mai vác cuốc ra vườn. Nhưng tao nói trước, đất vườn này bị thằng Lợi nó bỏ bùa bằng phân hóa học, chai cứng như đá tảng rồi, mày xới hổng nổi đâu con ơi!”

“Con xới nổi!” Tú bật cười qua làn nước mắt, nắm chặt lấy bàn tay thô ráp của tía. “Tía cứ ráng tịnh dưỡng cho bớt đau lưng đi. Đất cứng cỡ nào, con cũng xới cho bằng được!”

*

Sáng hôm sau, khi màn sương sớm còn phủ trắng bảng lảng trên mặt rạch và tiếng gà gáy le te đầu xóm vừa dứt, Tú đã thức dậy.

Cô khoác lên mình bộ đồ bà ba màu đen cũ của tía, quấn chiếc khăn rằn sọc xanh quanh cổ, mái tóc dài thắt bím gọn gàng hai bên sau gáy. Trong chiếc giỏ tre nhỏ, cô xếp cẩn thận chiếc cưa gỗ cầm tay, chiếc kìm bấm cành mạ thép đã được Thái mài bén ngót bọc đệm cao su êm ái, cùng chiếc máy đo pH cầm tay nhỏ bằng cây bút. Bên hông, cô vác cây cuốc bàn lưỡi thép bóng loáng của ông Ba Sang.

Bước chân trần của Tú đạp lên lớp cỏ may còn ướt đẫm sương mai mát rượi. Nhưng khi bước qua khỏi cây cầu ván nhỏ dẫn vào líp bưởi chính, cảm giác mát mẻ ấy lập tức biến mất, thay vào đó là sự ngột ngạt, xót xa đến nhói lòng.

Trước mắt cô, mười lăm công bưởi da xanh từng là niềm tự hào của cả cù lao giờ xơ xác như một bãi tha ma của thực vật. Tầng đất mặt khô khốc, nứt nẻ thành những đường nứt chân chim xám xịt. Vô số hạt muối khoáng màu trắng đục kết tinh li ti bám trên mặt đất – dấu tích tàn độc của những đợt phân hóa học kích hoa siêu tốc mà Năm Lợi đã lừa tía cô mua chịu với giá cắt cổ.

Tú hít một hơi sâu, bắt tay vào việc.

Bước đầu tiên trong phác đồ phục hồi mà cô vạch ra trong sổ tay là: Cắt tỉa loại bỏ nguồn bệnh.

Tú cầm chiếc kìm bấm cành. Lưỡi kìm mà Thái gia công ngọt lịm, chỉ cần một lực bóp nhẹ là cành bưởi khô khốc dày bằng ngón chân cái đã đứt lìa với một tiếng “tách” giòn tan. Tú thoăn thoắt di chuyển quanh gốc bưởi cổ thụ đầu tiên. Cô dứt khoát cắt bỏ những cành vượt vô hiệu, những cành bị nấm Phytophthora ăn loét vỏ chảy mủ vàng khè, gom tất cả thành từng đống riêng biệt để chuẩn bị mang đi tiêu hủy cách ly.

Sau hơn hai tiếng đồng hồ leo trèo và cắt tỉa, gốc bưởi già trơ trọi bớt đi những phần u nhọt ung thối, để lộ ra những nhánh khung xương khỏe khoắn hiếm hoi còn sót lại.

“Bây giờ tới phiên đất...” Tú lẩm bẩm, quệt vội mồ hôi đang chảy ròng ròng trên trán.

Cô cầm cây cuốc bàn, đứng dạng chân lấy thế bên ngoài mép tán bưởi. Quy tắc bất di bất dịch của việc chăm bưởi: rễ ăn tới đâu, tán cây vươn tới đó. Muốn cứu cây, phải phá vỡ lớp vỏ chai cứng của đất ở rìa tán để rễ thở, tuyệt đối không được cuốc sâu vào sát gốc làm tổn thương rễ cái.

Tú vung cao lưỡi cuốc, dồn hết sức bình sinh bổ mạnh xuống.

“Keng!”

Một tiếng kim loại va vào đá chát chúa vang lên, dội ngược một lực rung chấn cực mạnh qua cán gỗ bạch đàn truyền thẳng vào hai cánh tay Tú. Cổ tay cô tê dại, khớp vai đau nhói như muốn trật ra ngoài. Lưỡi cuốc bàn chỉ cào xước được một vệt mỏng chưa đầy nửa lóng tay trên mặt đất khô khốc, làm văng lên vài mẩu đất rắn như sành sứ.

Tú cắn chặt môi dưới, không tin vào mắt mình. Đất phù sa trứ danh của cù lao An Bình vốn dĩ màu mỡ, tơi xốp, chỉ cần lấy ngón tay ấn nhẹ cũng lún sâu, vậy mà chỉ sau vài năm lạm dụng phân bón vô cơ và thuốc diệt cỏ gốc glyphosate, nó đã biến chất thành một khối bê tông nén dẽ, ngột ngạt và chết chóc như thế này!

“Không được bỏ cuộc... Nhất định phải xới được!”

Tú tự nhủ trong hơi thở dốc. Cô đổi góc cuốc, nghiêng lưỡi thép chém xéo vào mép nứt nẻ.

“Phập! Keng!”

Từng nhát cuốc nặng trĩu giáng xuống. Mặt trời bắt đầu nhô lên khỏi rặng dừa nước bên kia sông Tiền, rải thứ ánh nắng chói chang, hầm hập của một ngày cuối mùa khô xuống cù lao. Nhiệt độ tăng lên nhanh chóng. Không khí trong vườn bưởi đặc quánh lại, nồng nặc mùi lưu huỳnh và phèn chua bốc lên từ các kẽ đất nứt nẻ.

Chiếc áo bà ba đen của Tú ướt sũng, dính chặt vào lưng. Những giọt mồ hôi mặn chát chảy vào khóe mắt cay xè. Đôi bàn tay vốn chỉ quen lật giở trang sách, cầm pipette và thao tác trên kính hiển vi giờ đây phải gồng mình chịu đựng ma sát khốc liệt của cán cuốc thô nhám.

Ở nhát cuốc thứ năm mươi, Tú cảm thấy lòng bàn tay nhói buốt dữ dội. Cô buông cán cuốc, run rẩy lật ngửa bàn tay ra nhìn.

Bốn bọng nước trắng dã, căng phồng đã mọc lên ở các khớp ngón tay và giữa lòng bàn tay. Trong số đó, hai bọng nước ở ngón trỏ và ngón cái đã bị vỡ toác từ lúc nào, lớp da non trợt ra, rướm máu đỏ tươi hòa lẫn với bụi đất phèn mặn chát, xót đến thấu xương tủy.

Tú quỵ gối xuống mép mương, lồng ngực đập thình thịch như muốn vỡ tung. Cơn mệt mỏi thể xác ập đến đè nặng lên từng thớ thịt. Nhìn lại thành quả sau cả buổi sáng trần lưng: cô mới chỉ xới được một khoanh đất lởm chởm quanh duy nhất một gốc bưởi! Mà cả khu vườn này có tới hơn ba trăm gốc!

Một người... với một cây cuốc cùn và đôi bàn tay trần rướm máu, làm sao có thể đấu lại ba trăm gốc bưởi đang chết khát trên mười lăm công đất cằn cỗi này trước khi mùa hạn mặn ập tới?

Nỗi bất lực bất chợt dâng lên làm sống mũi cô cay cay. Giọt nước mắt chực trào ra thì rơi trúng vào vết thương hở trong lòng bàn tay, xót buốt đến mức cô phải hít một hơi lạnh.

“Tạch... tạch... tạch tạch tạch...”

Bỗng nhiên, từ con đường bờ mương rậm rạp bóng dừa nước phía sau lưng, một chuỗi âm thanh cơ khí kỳ lạ vang lên. Tiếng máy nổ giòn tan, đều đặn, không gắt gỏng như tiếng máy chém cỏ mà lách cách, êm tai như tiếng guồng quay tơ.