Chương 24: Khúc then xuôi dòng

Cụ Hùng thoáng sững lại trước lời ướm hỏi ngập ngừng, rồi một nụ cười đôn hậu từ từ rạng rỡ trên khuôn mặt hằn sâu những nếp nhăn năm tháng. Cụ bước tới, ngồi xổm xuống trước mặt cậu bé, đưa bàn tay dày cộm những vết chai sần đỡ lấy chiếc bào gỗ con con đang run run trong tay đứa trẻ.

“Được chứ, cháu nhỏ,” cụ Hùng ôn tồn cất giọng, ánh mắt đượm tình như đốm than sưởi đêm đông. “Muốn học nghề mộc thì trước hết bụng phải no, tâm phải tĩnh. Vào xưởng uống bát nước mía ngọt ấm với ông đã nào.”

Đêm ấy trôi qua trong làn gió mát lành thổi qua rặng dâu xanh ngắt của Viện Điều Phối. Khi ánh bình minh đầu tiên rọi qua liếp cửa xưởng mộc, rắc những vệt nắng vàng ươm lên sàn gỗ phủ đầy phoi dâu cuộn tròn, ngày mới bắt đầu bằng một vẻ thanh bình tĩnh tại. Cậu bé mồ côi đã thức dậy từ sớm, ngoan ngoãn quét dọn mùn cưa bên bậu cửa, đôi mắt ánh lên niềm khát khao học hỏi không giấu giếm.

Cụ Hùng bước lại gần giá đồ nghề, lấy xuống chiếc thước đo góc bằng đồng gia truyền. Mặt đồng đã ngả màu thời gian bóng loáng sau một trăm bốn mươi tư năm cùng cụ bôn ba qua bao ghềnh thác. Cụ đặt chiếc thước vào lòng bàn tay nhỏ nhắn của đứa trẻ, ân cần nắn lại từng ngón tay gầy guộc:

“Cháu hãy nhớ, người thợ mộc cầm thước thợ thì tâm phải phẳng, mắt phải tinh, không được nóng vội. Đứng thẳng lưng, hai chân mở rộng bằng vai để tạo thế trụ vững vàng như rễ cây già bám vào lòng đất. Có như thế, nhát cắt mới không xiêu, đường mực mới ngay ngắn.”

Cậu bé chăm chú lắng nghe, khẽ gật đầu, điều chỉnh lại thế đứng và góc nhìn theo từng nhịp nắn của cụ.

Trên bàn thợ, cụ Hùng đặt một thanh dâu tằm sấy kiệt, thớ gỗ màu nâu sẫm xoắn xuýt dẻo dai. Cụ đứng phía sau, đôi tay già nua bao bọc lấy đôi bàn tay non nớt của người học trò nhỏ, cùng nắm chặt chuôi đục bằng gỗ sồi.

“Gỗ dâu tằm tính nết lạ kỳ lắm, vừa dẻo vừa dai,” cụ Hùng trầm ấm giảng giải, giọng nói nhịp nhàng theo từng nhịp thở. “Nếu cháu đem lòng giận dữ hay cậy sức mạnh mà băm bổ, thớ gỗ sẽ xé toạc, lưỡi đục sẽ mẻ ngay. Mình phải nương theo chiều xoắn ốc của vân gỗ, dĩ nhu khắc cương. Nhát đục đưa đi phải nhẹ nhàng mà dứt khoát, tựa như dòng suối luồn qua kẽ đá.”

Tiếng đục “cắc… cắc…” gõ đều đặn vang lên giữa gian xưởng tĩnh mịch. Dưới sự dẫn dắt kiên nhẫn của cụ Hùng, lưỡi đục bén ngọt lướt êm ái trên mặt gỗ, gọt đi từng lớp dăm dâu mỏng manh như cánh ve. Từng góc cạnh dần hiện rõ hình hài. Sau gần nửa canh giờ tỉ mỉ đẽo gọt, khúc then dâu nhỏ đầu tiên của cuộc đời đứa trẻ đã thành hình: dài đúng bảy tấc, đầu nêm vát nghiêng ba phân chuẩn xác không lệch một ly.

Đứa trẻ nâng khúc then mộc thơm nồng mùi nhựa mới lên trước ngực, hai má ửng hồng vì xúc động:

“Thưa ông… cháu làm được rồi! Khúc then này thẳng thắn và nhẵn bóng quá!”

Cụ Hùng mỉm cười xoa đầu em:

“Tốt lắm. Bây giờ hai thầy trò mình mang khúc then này ra bờ suối, để dòng nước kiểm tra tay nghề của cháu nhé.”

Hai bóng người, một già quắc thước như thân lim cổ thụ, một nhỏ nhắn mảnh dẻo như chồi non, cùng sánh bước ra mép nước. Bên bờ suối dâu tằm róc rách, cống mộc thủy lợi ghép bằng mộng âm dương dẫn nước vào vườn thực nghiệm đang để mở một khe rãnh giằng lực. Dòng nước suối chảy xiết tạo thành những xoáy nước lăn tăn nơi mép ván.

“Nào, hãy tự tay nêm then vào rãnh,” cụ Hùng trao chiếc búa gỗ cho cậu bé, khích lệ. “Nhẹ tay thôi, để gỗ tự tìm chỗ đứng của nó.”