Chương 8: Thử Thách Khung Cửi

Khúc nạng gỗ văng ra xa, lăn lông lốc trên nền đất nện rồi nằm chỏng chơ bên đống phoi bào. Cú ngã bất ngờ khi chú Ba Vạng vừa bước vội ra bến gỡ lưới khiến Đại Thành nằm sóng soài, bả vai đập mạnh vào góc trụ tre vừa dựng. Từ mép phản nứa, cụ Trần thị hốt hoảng quờ quạng đôi tay vào khoảng không, giọng lạc đi: — Đại Thành! Con ngã đấy à? Có đau đớn, giập thịt gãy xương ở đâu không con ơi?

Đại Thành không đáp lời mẹ. Anh nằm sấp trên nền đất lạnh, bàn tay nện mạnh xuống sàn một tiếng thịch nghẹn uất. Mỏm chân cụt co giật từng cơn đau đớn, nhưng dường như chẳng thấm tháp gì so với nỗi bất lực đang hiện rõ trên gương mặt anh. Đôi mắt đỏ hoe nhìn trừng trừng vào hai thanh bàn đạp tre nằm im lìm như nhìn vào sự trớ trêu của số phận.

— Vô dụng... Tôi đúng là phế nhân vô dụng! — Đại Thành nghiến răng khàn đặc. — Khung cửi cần hai chân nhấp nhả nhịp nhàng, còn tôi cụt chân thì dệt thế nào được! Đóng xong cỗ khung này để cho người ta chê cười hay sao!

Vĩnh Lạc vội chạy lại, quỳ xuống đỡ lấy khuỷu tay cha. Đôi bàn tay nhỏ bé của đứa trẻ sáu tuổi áp vào bờ vai rắn rỏi đang run lên từng chặp: — Cha đừng tự trách mình! Cha khéo tay đục mộng, dựng khung cửi vững chãi thế này, trong làng có ai bì kịp cha đâu! Cha ngồi dậy đã, để con phủi đất cho cha.

Nhìn ánh mắt trong veo, trầm tĩnh lạ thường của con trai, cơn u uất trong lòng Đại Thành bỗng chùng xuống. Anh gượng ngồi bệt xuống đất, lưng tựa vào chân cột, thở dốc từng hơi mệt mỏi.

Vĩnh Lạc lùi lại hai bước, chăm chú quan sát cỗ khung tre già sừng sững giữa nhà. Ánh mắt cậu quét từ hai cần go trên xà xuống hai thanh bàn đạp bên dưới. Thợ dệt xưa nay dùng hai chân vì họ đứng không điểm tựa. Nhưng nếu có chỗ ngồi vững chãi, người thợ hoàn toàn có thể dùng lực tay kết hợp sức tỳ của chân lành để mở go dệt.

Nghĩ đến đó, Vĩnh Lạc nhặt cọng tre vót dở, ngồi xổm xuống trước mặt cha rồi vạch từng nét lên nền đất: — Cha nhìn này. Khung dệt vốn mượn sức người, nhưng thợ mộc như cha dựng nhà cũng dùng đòn bẩy để bẩy khúc gỗ ngàn cân. Người ta dệt bằng hai chân vì họ đứng, còn cha của con sẽ ngồi dệt!

Đại Thành ngơ ngác nhìn theo đầu cọng tre của con trai. Vĩnh Lạc giải thích cặn kẽ: — Ngay trước khung dệt, cha đóng một chiếc ghế mộc có tựa lưng, nêm chặt vào hai trụ tre để ngồi vững như bàn thạch. Trên xà nhà, cha treo đòn bẩy đối trọng bằng thanh gỗ nghiến, buộc quả cân gỗ một đầu, đầu kia nối dây xuống cần giật tay ngay tầm với. Dưới chân chỉ giữ một bàn đạp cho chiếc chân lành. Khi chân dẫm xuống, go thứ nhất hạ để mở miệng dệt; khi nhấc chân, quả lắc đối trọng sẽ tự kéo go thứ hai nâng lên. Hoặc cha dùng tay giật cần lắc, nhịp go sẽ đóng mở êm ru mà chẳng cần gắng gượng!

Nhìn những nét vẽ mộc mạc trên nền đất, đôi mắt Đại Thành bỗng sáng rực lên. Là thợ mộc lành nghề, anh lập tức thấu suốt cái lý trong lời con trẻ. Có điểm tựa lưng thì người không chao đảo, mượn sức đối trọng của con lắc gỗ thì một chân hay một tay cũng điều khiển được cỗ khung cửi. — Hay lắm Lạc nhi! — Đại Thành thốt lên, giọng run run vì xúc động. — Lưng tỳ vào ghế thì không sợ ngã, treo thêm con lắc gỗ giữ nhịp thì cánh go tự khắc trả về! Cha hiểu rồi!

Quên cả đau đớn, Đại Thành với lấy thanh nạng mộc gượng đứng dậy. Tiếng cưa đục lại vang lên rộn rã trong gian lều tranh. Anh tỉ mẩn đóng chiếc ghế mộc bốn chân, lưng tựa ngả về sau, mộng nêm ngập vào hai trụ trước khung cửi. Tiếp đó, anh đẽo khúc gỗ nghiến làm con lắc đối trọng treo trên xà, luồn dây qua cật tre tròn rồi nối xuống thanh giật tre đặt ngay cạnh khổ đập.

Trời sập tối hẳn. Cơn gió bấc thổi qua khe liếp rít lên buốt giá, nhưng trên trán Đại Thành mồ hôi lại rịn ra ướt đẫm tóc mai. — Xong rồi! — Anh buông chiếc đục, ngồi thử vào chiếc ghế mộc.