Chương 1: Gió bấc qua vườn cổ

Gió bấc rít từng cơn buốt cóng qua triền đê sông Đáy, lùa vào mảnh vườn sáu sào làm những tàu lá chuối ngự rách tươm, va vào nhau phần phật như tiếng quạt mo xé gió. Cụ Thang Bá Cát dừng gậy trúc bên một gốc chuối mẹ to tròn bằng bắp đùi người lớn. Đưa bàn tay khô khốc như rễ cây nứt nẻ sờ lên lớp vỏ xanh mịn của quả chuối đang vào cữ đẫy, lòng cụ chùng xuống giữa cái lạnh đầu đông năm 1996.

Mấy hôm nay, mé ngoài đê làng bãi Trôi rộn lên bước chân người lạ. Đám người mặc âu phục xộc xệch, miệng ngậm tăm, kẹp nách cặp da phóng xe máy Dream nổ giòn tan chạy dọc các ngõ xóm. Họ rỉ tai nhau về con đường lớn nối thẳng về thủ đô sắp mở qua bãi bồi, về những cọc tiêu bê tông cắm sâu vào đất ruộng. Mảnh vườn hương hỏa bốn đời họ Thang nằm ngay khúc sông đón gió bỗng chốc trở thành miếng mồi béo bở khiến người ta đỏ mắt thèm thuồng.

— Ông cụ lại ra đây đấy à? Gió bấc thế này buốt chân lắm, cụ về hiên ngồi cho ấm!

Tiếng Thang Bá Thược sang sảng vang lên từ mương dẫn nước. Thược trần lưng cặm cụi, chiếc xẻng sắt cắm phập xuống lớp phù sa non nhão nhoét rồi hất từng tảng bùn dẻo quánh đắp quanh gốc chuối. Đôi vai vạm vỡ của đứa cháu đích tôn cuồn cuộn mồ hôi, da thịt bóng nhẫy dưới làn mưa bụi lất phất.

Cụ Cát chống gậy, hơi thở phả ra làn khói mỏng:

— Mày vun thế là phải lối. Gốc có chặt thì rễ mới đâm sâu, tàu lá mới đỡ nổi buồng quả qua mấy tháng đông.

Thược dừng tay xẻng, quệt ngang giọt mồ hôi đọng trên trán rồi ngước nhìn ông nội:

— Cháu tính rồi, cữ rét này chỉ dăm tuần nữa là chuối già đẫy quả. Năm nay trời lạnh sớm nhưng phù sa bồi đượm, buồng nào buồng nấy quả tròn lẳn, bóng da. Cháu chỉ lo… mấy hôm nay ngoài đê ồn ào quá cụ ạ. Thiên hạ kháo nhau giá đất tính bằng cây vàng, người ta đổ xô cắm mốc xẻ bãi bồi. Lắm đứa cứ lấm lét nhòm vào bờ rào nhà mình.

Ánh mắt cụ Cát đùng đục như phủ một lớp sương sớm nhìn lướt qua rặng chuối thẳng tắp, rồi dừng lại trên vạt cỏ bọc quanh mép hầm hun chuối cổ phía cuối vườn. Đôi mắt trăm tuổi từng chứng kiến bao mùa nước nổi, bao thăng trầm dâu bể khẽ nheo lại:

— Cây chuối ngự đất này thơm ngọt nhờ ngậm hạt phù sa sông Đáy, nhờ hơi ấm trấu mục người trồng chắt chiu sớm hôm. Vàng bạc của nổi của chìm thời nào chả có lúc lên lúc xuống, chỉ có đất bãi và mồ hôi tiên tổ mới nuôi sống bốn đời nhà mình. Mày nhớ lấy, đừng để lòng dạ chao đảo theo mấy lời đường mật ngoài chợ.

— Dạ, cháu nhớ lời cụ dạy. Có cháu ở đây, đứa nào dám bén mảng đụng vào một tấc đất vườn chuối này, cháu bẻ gãy cuốc!

Nhìn dáng đứng hiên ngang, chắc nịch như gốc tre già của đứa cháu đích tôn, cụ Cát gật đầu nhẹ nhõm. Nhưng nỗi bồn chồn trong ngực già nua vẫn chẳng thể tan đi. Từ lúc trưa, cụ đã thấy bóng dáng thằng con cả Thang Bá Trọng đi ra đi vào thất thần, chốc chốc lại đứng tựa cửa ngóng ra ngõ với vẻ hoảng hốt lạ thường.

Hoàng hôn buông nhanh xuống triền sông. Sương mù đặc quánh từ mặt nước bốc lên nuốt chửng những ngọn tre mé bãi. Cụ Cát lần bước chân chậm rãi theo lối mòn lát gạch vỡ đi lên phía dãy nhà ngang.

Bỗng nhiên, từ bên trong gian bếp chái vẳng ra tiếng quát nghẹn đặc: