Chương 22: Khói biếc đượm tình thâm

Mũi gậy trúc gõ nhè nhẹ từng nhịp đều đặn trên mặt đất nện nhẵn thín. Cụ Thang Bá Cát khoan thai dời gót, bước từng bước chậm rãi nhưng vững chãi men theo con dốc thoai thoải dẫn xuống căn hầm chuối bán âm quen thuộc.

Gió xuân từ mặt sông Đáy thổi vào mát rượi, vương vấn chút hơi đất ẩm phù sa. Nhưng vừa lách mình qua cánh liếp dày che cửa hầm, hơi ấm quen thuộc đã lập tức bao bọc lấy da thịt cụ già trăm tuổi. Mùi trấu mục ủ âm ỉ quyện với hương thơm the nồng của lá bưởi đào phơi nỏ và vỏ quế giã dập sực nức gian hầm. Dưới vầng sáng dìu dịu len qua khe liếp, những hàng cột xoan cổ thụ đỡ lấy giàn tre nhiều tầng vẫn đứng sừng sững, chắc nịch. Ở giữa lòng hầm, rãnh đất nện vẫn nguyên vẹn lớp tro xám ấm nồng che chở cho những vỉa than đỏ rực bên dưới.

Đôi mắt đục mờ vì năm tháng của cụ Cát khẽ nheo lại, ánh lên nét tươi vui thanh thản. Cụ nhìn chiếc que cời bằng sắt ba thước đầu uốn cong hình lưỡi liềm mà cha cụ rèn từ năm đói Ất Dậu bốn lăm, giờ đây đang nằm gọn gàng trên giá tre, thân sắt bóng loáng ánh lên sắc ấm. Chỗ rãnh than ấy, vách đất ấy đã từng chứng kiến biết bao cay đắng, nhọc nhằn, từng nuôi sống bao kiếp người qua tao loạn, đói kém, và mới đây thôi, chính nơi này đã cứu lấy nếp nhà họ Thang khỏi miệng vực tan hoang.

— Bác Thược nâng đầu giàn tre bên kia lên một phân nữa, để em chêm thêm mẩu nêm gỗ cho khít!

Tiếng Thang Bá Lãm vang lên rổn rảng, khỏe khoắn lạ thường từ góc hầm phía đông. Cụ Cát đứng tựa vào cột xoan, mỉm cười nhìn đứa cháu thứ. Lãm quấn chiếc khăn rằn ngang trán, hai tay thoăn thoắt ghè chiếc nêm gỗ vào mộng tre, chiếc áo chàm đẫm mồ hôi dính sát bờ vai rắn rỏi. Vết xước trên bắp chân và khóe tay ngày nào giờ đã lặn thành sẹo, nét mặt hốc hác, vẻ lấm lét sợ sệt vì nợ nần cờ bạc đã bay biến sạch trơn, nhường chỗ cho sự mộc mạc, chất phác của một người thợ đất bãi.

Thược đứng đối diện, hai bàn tay hộ pháp ghì chặt gióng tre bánh tẻ, giọng sang sảng:

— Được rồi đấy chú mày! Giàn tre này phải chịu được cả trăm buồng chuối già của bà con trong xóm gom lại. Mẻ đầu tiên của tổ hợp tác bãi Trôi, tuyệt đối không được để kênh lệch một ly!

Bên cạnh đống trấu mục vừa được gánh xuống, Thang Bá Minh đang cẩn thận dùng chiếc chổi đót quét dọn rãnh tro. Cậu thanh niên mười chín tuổi cẩn thận bốc từng vốc lá bưởi đào khô và hoa hồi đã sấy giòn, rắc đều lên mẹt tre theo tỷ lệ đã tính toán kỹ trong cuốn sổ tay bìa cứng. Minh ngẩng lên, thấy cụ cố đang đứng dõi theo liền reo khẽ:

— Cụ cố! Cụ xuống từ lúc nào thế ạ?

Thược và Lãm giật mình buông tay, vội vàng rảo bước lại gần đỡ lấy tay cụ Cát. Thược ái ngại:

— Cháu với em Lãm đang dọn dẹp hầm chuẩn bị ủ mẻ chuối đầu xuân cho tổ hợp tác. Bậc cửa hầm dốc lắm, cụ tuổi cao sức yếu, nhỡ trượt chân thì chúng cháu làm sao gánh nổi tội!

Lãm cũng nhanh nhảu cúi đầu, hai tay xoa vào vạt áo, giọng vừa lễ độ vừa đầy vẻ hối lỗi lẫn kính yêu:

— Cháu xin cụ cứ lên nhà trên nghỉ ngơi ạ. Công việc nặng nhọc này bác Thược với cháu đã quen tay rồi. Bí quyết ngửi khói cời than cụ dạy hôm nọ, cháu đã khắc cốt ghi tâm, quyết không làm hỏng dù chỉ một quả chuối của tổ hợp tác đâu cụ ơi!

Cụ Cát ngước nhìn hai đứa cháu nội cùng đứa chắt trai. Đôi bàn tay cụ run run lần lượt đặt lên bờ vai Thược rồi khẽ vỗ về cánh tay rám nắng của Lãm. Trong đáy mắt người già trăm tuổi, ánh lửa từ rãnh tro phản chiếu lung linh, ấm áp lạ kỳ.