Chương 21: Trao lại que cời

Trước ánh nhìn thăm thẳm của cụ Cát, lồng ngực Thược thắt lại vì một nỗi xúc động thiêng liêng khó tả. Anh hít một hơi thật sâu, kính cẩn tiến lên hai bước trước chiếc tráp gỗ hương cổ. Đôi bàn tay to bè, dày cộm những vết chai sần của anh mở rộng, khẽ run run nâng lấy thanh que cời trấu bằng sắt dài ba thước.

Thanh sắt lạnh ngắt nơi đầu ngón tay nhanh chóng ấm dần lên bởi hơi ấm truyền từ bàn tay gầy guộc của người cụ trăm tuổi. Lớp sắt xám đen bóng loáng, đầu uốn cong hình lưỡi liềm từng trải qua bao đêm tôi luyện trong rãnh than hầm đất từ năm đói 1945, nay nằm trọn trong lòng bàn tay Thược, nặng trịch tựa như gánh non gánh biển.

Cụ Cát nhìn sâu vào mắt Thược, giọng trầm ấm ngân vang:

— Thằng Thược! Tôi trao cái que cời này cho mày. Giữ lấy que sắt này không phải chỉ để cời trấu, ủ khói cho chuối ngự chín vàng, mà là để giữ lấy ngọn lửa gia phong, giữ lấy mồ hôi nước mắt của tổ tiên chôn chặt nơi bãi bồi ven sông Đáy. Đời người như cây chuối ngoài vườn, gốc có sâu thì tàu lá mới xanh, lòng người có nhẫn nại ủ ấm thì tình thân mới trọn vẹn. Mày là cháu đích tôn, phải gánh vác lấy nếp nhà này nghe con!

— Dạ, lạy cụ! Cháu xin khắc cốt ghi tâm lời răn dạy của cụ! — Thược nghẹn ngào, hai gối quỳ vững chãi trên nền gạch Bát Tràng.

Cụ Cát khẽ mỉm cười gật đầu, rồi quay sang ông Trọng:

— Anh Trọng, anh cùng tôi gọi hai đứa nó lại đây.

Ông Trọng vội bước tới, đôi mắt đỏ hoe nhưng ánh lên niềm tự hào nhẹ nhõm. Thược xoay người, nâng ngang thanh que sắt về phía Lãm và Minh, cất giọng sang sảng:

— Chú Lãm, thằng Minh! Hai người lại đây cùng chạm tay vào kỷ vật của cụ!

Lãm run rẩy quỳ tiến lên, hai tay run bắn chạm vào thân sắt mát lạnh. Minh cũng nghiêm trang áp bàn tay trẻ trung, ấm nóng lên cạnh bàn tay của chú và bố. Dưới ánh sáng lung linh của đôi nến sáp trên bàn thờ gia tiên, ba bàn tay của ba thế hệ cùng nắm chặt lấy thanh que cời trấu.

Cụ Cát chậm rãi đặt bàn tay khô gầy của mình phủ lên mu bàn tay của Lãm, ôn tồn:

— Thằng Lãm, mày đã ngửi khói xem hơi, đã nếm trải cái buốt giá lẫn cái ấm nồng của hầm đất. Từ nay, cụ giao cho mày cùng anh Thược quán xuyến rãnh than, giữ độ khói nơi lòng hầm. Đất bãi này cần mồ hôi của mày chuộc lại lỗi lầm ngày trước.

Những giọt nước mắt nóng hổi lăn dài trên gò má hốc hác của Lãm, rơi lộp bộp xuống mép chiếu hoa. Lãm nghẹn ngào dập đầu sát đất:

— Cụ ơi... con xin thề trước vong linh tiên tổ và cụ! Con xin nguyện trọn đời này cắm rễ ở bãi Trôi, theo anh Thược giữ hầm giữ đất, không bao giờ tơ tưởng chuyện phù phiếm nữa!

Cụ Cát lại quay sang xoa đầu chắt Minh, ánh mắt ngời sáng niềm tin cậy:

— Còn chắt Minh, mày có chữ nghĩa, có tri thức của trường nông nghiệp. Que sắt này giữ gốc, còn đôi cánh đưa quả chuối bãi Trôi bay xa tới tay người đời là nhờ ở mày. Liệu mà gắng sức nghe con!

— Dạ, chắt xin hứa với cụ cố, với ông nội và gia đình! — Minh dõng dạc đáp, ánh mắt ngời lên ngọn lửa quyết tâm.

Sáng sớm mùng Một Tết Đinh Sửu, tiết trời làng bãi ven sông Đáy ấm áp lạ thường. Mưa xuân lất phất giăng màn sương mỏng như tơ trên những rặng tre xanh. Khi tiếng pháo đón giao thừa vừa lắng xuống, cổng ngõ họ Thang đã rộn rã tiếng bước chân và tiếng cười nói rôm rả. Ông Trưởng thôn trong chiếc áo dạ tươm tất, cùng vài bác cao niên đại diện cho bà con chòm xóm bãi Trôi rảo bước vào sân xông đất, chúc thọ cụ Cát.

Ngồi bên ấm trà mạn nghi ngút khói thơm ngát nơi gian nhà chính, ông Trưởng thôn nắm lấy bàn tay cụ Cát, cười hỉ hả: