Chương 14: Xem Cảnh Đầm Lầy Thấu Lòng Dân

Nghe câu hỏi đanh thép của khách họ Hà dưới ánh đèn dầu leo lét, Lão Chước khẽ nhếch khóe môi, hàm răng đen nhánh hạt na lấp lóa một nét cười thâm trầm. Lão thong thả nâng bát trà mộc đã nguội bớt, nhấp một ngụm nhỏ rồi từ tốn đáp: — Bác tính xem, loài cáo già khi tha gà bao giờ cũng giấu đuôi, nhưng mỡ gà dính mép thì chùi sao cho sạch? Giấy trắng mực đen chúng cất kỹ nơi đáy rương khóa sắt, há dễ để kẻ ngoài sờ tới. Nhưng củ khoai vùi dưới tro nóng ắt có ngày bốc khói, cái kim trong bọc lâu ngày ắt lòi ra. Bần dân này dẫu chỉ có khúc gỗ rỗng gõ việc làng, nhưng tai mắt chốn điền dã chẳng lọt một con sâu róm. Chỉ cần chờ đúng lúc giăng lưới, ắt tóm trọn cả mẻ cá to.

Khách họ Hà nhìn xoáy vào ánh mắt tinh nhanh của lão mõ già, khẽ gật đầu không nói thêm, chỉ lặng lẽ nhấp cạn ngụm trà đậm vị phù sa.

Sáng hôm sau, khi vạt sương sớm lãng đãng trên mặt sông Đáy còn chưa kịp tan, tiếng gà le te gáy dồn nơi đầu ngõ đã đánh thức xóm nghèo. Lão Chước xách chiếc mõ gỗ sung hình con cá ngáp ngoác miệng, tay cầm chiếc dùi gỗ ổi bóng lộn, niềm nở ngỏ lời mời người khách buôn họ Hà cùng rảo bước ra ngoài ngắm nhìn dải đất bãi bồi phù sa trù phú.

Gió sớm thổi qua rặng tre xanh nghe xào xạc như tiếng thì thầm của đất trời. Dưới đôi mắt trầm ngâm của khách họ Hà, ba mươi mẫu bãi bồi hiện lên với vẻ đẹp tươi tốt, phì nhiêu lạ thường. Từng luống ngô xanh mướt đang độ trổ cờ, những nong tằm rào rạt ăn rỗi cạnh nương dâu bạt ngàn nõn nà tơ non. Bốn mươi nóc nhà tranh nép mình bình yên bên bờ lũy, khói bếp sớm quyện vào sương mù tạo nên bức tranh điền dã thanh bình.

— Đất lành chim đậu đấy, bác Hà ạ! — Lão Chước đưa tay chỉ ra doi cát ngoài xa, giọng bùi ngùi. — Ba mươi năm trước, nơi này chỉ là bãi lau sậy hoang vu, nước lũ sông Đáy đỏ ngầu mỗi mùa ngập đến tận mái rạ. Bà con xóm ngụ cư đổ biết bao công sức một nắng hai sương, cuốc từng tấc đất, quai từng đoạn bờ ngăn sóng dữ mới nên hạt lúa, bắp ngô như hôm nay. Vậy mà kẻ ăn trên ngồi trốc lại nhăm nhe nuốt trọn bãi bồi này để biến thành bến thuyền, lò gạch bốc khói cay sè.

Hai người vừa thong thả men theo lối mòn dẫn xuống xóm dưới, bỗng từ phía túp lều tranh rách nát của Cu Sứt vang lên tiếng la hét chửi bới ầm ĩ hòa cùng tiếng chó sủa ran.

Lão Chước biến sắc, vội rảo bước. Ngay trước khoảng sân đất nhão nhoét, Trương tuần Đội Thẹo tay lăm lăm cây roi mây, dẫn theo ba tên tuần đinh mặt mũi bặm trợn đang hùng hổ sục sạo khắp nơi.

— Lũ chuột nhắt chúng mày! — Đội Thẹo quát tướng lên, vết sẹo dài dọc má giật giật dữ tợn. — Nhà mày còn nợ thiếu ba tiền xâu từ kỳ tế xuân, lại dám dây dưa chưa nộp tiền đặt cọc xâu mới! Hôm nay không ói tiền ra thì đừng trách gậy gỗ lim của ông không có mắt!

Mặc cho Cu Sứt đau đớn ôm vết lằn cũ trên lưng van lạy, hai tên tuần đinh xông thẳng vào gian bếp xiêu vẹo, vung chân đá tung chõng tre, đập vỡ toang chiếc nồi đất kho cá vụn. Tên còn lại hung bạo giật phăng chiếc thúng úp gà, tóm chặt hai con gà mái ghẹ đang độ đẻ trứng kêu quàng quạc, rồi tiện tay xốc ngược chiếc bồ cót duy nhất góc nhà, hất tung mấy thúng thóc giống dự trữ xuống nền đất ẩm ướt đầy bùn tro.

Bà mẹ già mù lòa của Cu Sứt hốt hoảng lần mò từ trong buồng bước ra, run rẩy quỳ sụp xuống van xin: — Lạy thầy Trương tuần! Mẹ con già yếu chỉ trông vào mấy bát thóc giống vụ chiêm, xin thầy mở lòng bồ tát thương lấy…

Chẳng thèm đoái hoài, Đội Thẹo vung tay áo gạt mạnh một cái. Thân hình gầy guộc của bà lão ngã nhào ra mé hiên đất cát bụi bặm, chiếc nón rách văng sang một bên.

Đứng nép dưới bóng bụi chuối sau rào, khách họ Hà siết chặt hai nắm tay trong tay áo rộng làm lớp vải chùng khẽ rung lên, quai hàm bạnh ra, ánh mắt nho nhã thường ngày bỗng bốc lên ngọn lửa giận dữ ngút ngàn. Nhưng hiểu rõ thân phận vi hành, người khách buôn cố ghìm lồng ngực phập phồng, nén giận đứng yên quan sát từng hành vi ngang ngược.

Thấy mẹ già bị xô ngã, Cu Sứt gào khóc định lao vào thì Lão Chước đã bước phắt ra giữa sân.