Chương 16: Dưới Mái Cổ Đình Thuyết Lão Bô

Dưới bóng râm âm u của gốc duối già bên bờ mương, không khí như đông cứng lại. Thấy bóng người cao lớn khoác áo choàng đen đứng chắn lối, Trần Minh Vượng lập tức lùi lại nửa bước, tay phải ghì chặt bọc vải trước ngực, tay trái dang rộng che chở cho Bé Cúc.

Bóng đen bỗng khẽ động đậy, từ tốn gạt nhẹ vành mũ trùm bằng vải thô. Dưới vòm lá lốm đốm nắng, gương mặt nho nhã, đôi mắt quắc thước cùng chòm râu đen nhánh của người khách buôn họ Hà hiện ra.

— Thầy giáo Vượng, cô Cúc, chớ hoảng, là tôi đây! — Giọng nói trầm ấm cất lên. — Tôi thấy hai người vào chốn hiểm nguy nên bám theo đón đầu yểm trợ. Đám tuần đinh dẹp xong bầy vịt thể nào cũng sục sạo ra ngõ sau, mau theo tôi về điếm canh!

Ba bóng người thoăn thoắt luồn qua mép mương cạn, men theo rặng tre ngà rậm rạp, chỉ trong chớp mắt đã an toàn trở về điếm canh đầu xóm.

Trong gian điếm canh vách đất mát rượi, Lão Chước đang trùm kín chiếc chăn chiên rách, miệng rên hừ hừ vờ ốm. Nghe tiếng bước chân gấp gáp ngoài bậc cửa, lão hé mắt, thấy ba người bình an liền tung chăn ngồi bật dậy, hàm răng đen nhánh hạt na nở nụ cười tươi rói:

— Lạy trời lạy phật, tôm cá đã vào đó cả rồi hở các cô các cậu?

Vượng vội rút vuông lụa trắng giấu trong ngực áo trao cho lão mõ:

— Bác Chước xem này! Cháu đã chép rành rọt từng dòng chữ son trong sổ mật cất nơi tráp gỗ lim của Chánh Hách.

Khách họ Hà khép hờ cánh liếp nứa ngăn gió rồi ngồi xuống ghế tre. Lão Chước trải vuông lụa lên mặt bàn gỗ sung. Từng nét mực đen nhánh sắc sảo hiện lên rành rành: ngày tháng, số lượng, từng khoản ăn chia đúng năm trăm lạng bạc trắng triều đình cấp chẩn tế đê điều vụ lũ trước giữa Chánh tổng Ma Đình Hách và Tri huyện Bùi Thế Nghiêm; tiếp theo là danh sách khống thu xâu năm quan tiền mỗi suất đinh nhằm ép bốn mươi nóc nhà ngụ cư phải nộp trát gán ba mươi mẫu bãi bồi.

Khách họ Hà nhíu chặt đôi lông mày:

— Năm trăm lạng bạc cứu đói mà chúng dám xâu xé trắng trợn! Đúng là lũ mọt nước hại dân!

Lão Chước gật gù, ngón tay gầy miết nhẹ mép lụa:

— Tang chứng này nặng tựa núi Thái Sơn, đủ bẻ gãy vuốt hùm Chánh Hách. Nhưng ngặt nỗi quan huyện Bùi Thế Nghiêm đã ăn bạc đút lót, lại sắp dẫn mười hai nha dịch đao trượng lăm lăm về đình làng vào ngày rằm để thi hành trát đỏ. Muốn giữ trọn ba mươi mẫu bãi bồi cho bà con, ta buộc phải dùng cái lý của luật tục để vô hiệu hóa trát tịch thu đất.

Vượng khẽ hỏi:

— Ý bác Chước là muốn dùng cuốn Hương ước cổ?

— Phải! Hương ước cổ ghi rõ bãi bồi là công điền trợ tế, hào lý không được phép cưỡng đoạt. Nhưng hương ước nằm trong tay lão mõ này thì chúng chỉ coi như mớ giấy lộn. Muốn luật tục phát huy uy quyền tối thượng trước bàn dân thiên hạ chốn đình trung, nhất thiết phải có lời chứng của người đứng đầu hàng bô lão.

Khách họ Hà mỉm cười:

— Bác muốn cậy nhờ Cụ Cả Đỗ?

— Đúng là Cụ Cả! Cụ năm nay tám mươi tuổi, đức cao vọng trọng, là pho sử sống của đất Trúc Động. Lão phải sang gặp cụ ngay chiều nay!

Nắng chiều buông nhẹ xuống những vòm tre xanh mướt. Thấy bóng tuần đinh ngoài ngõ đã vãn, Lão Chước vươn vai đánh cái rắc. Lão lấy chiếc tráp gỗ bọc da trâu đựng cuốn Hương ước cổ trên xà nhà xuống, cắp Mõ Cá Ngáp và dùi ổi vào nách, giấu vuông lụa vào vạt áo rồi rảo bước sang xóm Cây Đa.

Tư gia Cụ Cả Đỗ nép mình thanh tịnh dưới rặng cau cao vút, nhìn thẳng ra bến sông Đáy, cách ngôi cổ đình tám mái cong vút chẳng bao xa.