Chương 12: Nắn Cốt Men Dâng Trăng

Dưới ánh đuốc chập chờn rọi vào hốc hào sâu hoắm, cụ Dưỡng Hữu Bằng chống gậy tre bước tới mép miệng hầm, chòm râu cước rung lên từng nhịp khi thấy Thắng đang run rẩy chỉ vào chốt then sắt bị rút lỏng.

— Đừng cuống, con! — Cụ Bằng cất giọng trầm tĩnh, ánh mắt sắc như dao cau soi thẳng xuống trục quạt bễ gió. — Thằng nghịch tôn với lũ gian thương nghĩ rút then sắt ni là bẻ gãy được mẻ nung của làng Cổ Bằng. Thắng, lấy búa với căn chêm sắt hình nêm trong hòm đồ nghề ra đây cho cụ. Đóng sập ngàm khóa lại, lấy dây đồng tao bện ba lớp siết chặt cổ trục. Bễ gió lò bầu ni nung củi ngàn độ, dựa vào then nêm hãm lực chứ nỏ phải chỉ nhờ mỗi chiếc chốt con ni.

Nghe lời dặn rành rẽ của bậc đại thụ, Thắng thở hắt ra một hơi, gật đầu dứt khoát. Dưới sự chỉ huy từng tấc của cụ Bằng, hai chàng trai trẻ Thược và Duẩn cùng Thắng ghé vai đóng chặt then sắt dự phòng, chèn nêm gỗ nghiến ngâm dầu, rồi dùng dây đồng bện khóa chặt cổ bễ. Trục quạt quay thử ro ro, vững chãi tựa bàn thạch. Cụ Bằng gật đầu, lệnh cho nhóm thợ trẻ thay phiên nhau tuần tra bãi củi, còn cụ trở về chõng tre chợp mắt giữ sức cho ngày đại sự.

Tờ mờ sáng hôm sau, sương mù bảng lảng trên mặt nước hạ lưu sông Lam còn chưa kịp tan, cụ Bằng đã thong thả bước ra gian xưởng chính. Gió sớm mang theo vị nồng mặn của phù sa bãi bồi thổi qua rặng tràm. Cụ dừng chân bên chiếc bàn xoay bằng gỗ lim tổ truyền nhẵn thín bóng nước thời gian, cúi người bốc một vốc đất sét trắng bãi bồi Côn Bằng từ trong vại sành ủ kín. Đất sét ni Thắng đã cần mẫn lọc qua ba tuần trăng, nhào nhuyễn cùng nước suối đá vôi trong vắt.

Cụ Bằng miết ngón tay cái chai sần lên thớ đất mịn màng. Cảm giác dẻo quánh, mát rượi và không vương lấy một hạt sạn nhỏ khiến khóe mắt cụ giãn ra. Cụ ngẩng lên nhìn Thắng cùng nhóm thợ trẻ đang đứng quây quần chờ đợi:

— Đất sét dẻo tựa sáp ong, ngậm đủ sương gió sông Lam ba tuần trăng rứa là đạt độ chín rồi đó các con. Thắng, ngồi vào bàn xoay! Hôm ni cụ cháu ta dốc hết tinh hoa chín đời nắn cốt gốm mộc, đặng mang ra hội chợ đập tan cái thói bịp bợm của quân gian thương!

— Dạ, cụ! — Thắng khảng khái đáp lời, vén cao tay áo nâu sồng, bước tới ngồi vững chãi trước bàn xoay gỗ lim.

Thược và Duẩn phân công nhau túc trực đạp cần xoay. Chiếc bàn xoay gỗ lim bắt đầu quay tít, tiếng trục gỗ cọ vào ổ trượt phát ra âm thanh rì rầm êm ái. Thắng đặt tảng đất sét trắng tròn trịa vào tâm bàn xoay, hai bàn tay thô ráp nhúng đẫm nước vuốt, nhẹ nhàng ép vào khối đất. Cụ Bằng đứng sừng sững bên cạnh, đôi mắt sáng quắc dõi theo từng cử động ngón tay của truyền nhân:

— Giữ lưng cho thẳng, tâm phải tịnh như mặt nước lòng giếng! Đôi bình tỳ bà cao ba thước ni là hồn cốt của gian hàng hội chợ tỉnh, cổ phải thon dài, bụng phải nở tròn đầy đặn như giọt nước rơi nghiêng. Ngón cái đè tâm, bốn ngón ngoài nâng vách đất, kéo dứt khoát từ đáy lên!

Nghe tiếng cụ Bằng dẫn dắt, bàn tay Thắng như hòa làm một với khối đất xoay tròn. Từng đường gân trên cánh tay vạm vỡ cuồn cuộn nổi lên. Từ tảng đất thô mộc, một dáng bình tỳ bà kiêu hãnh vươn cao, thanh thoát và cân đối đến từng ly từng tấc. Tiếp đó, dưới sự nắn nót tỉ mỉ, bộ ché rượu vân mây chạm nổi hình sóng nước sông Lam cùng năm mươi chiếc bát chiết yêu miệng loe đáy thắt lần lượt thành hình trên giá tre. Từng cốt gốm mộc mạc toát lên vẻ đanh chắc, mỏng đều tăm tắp mà chẳng hề méo mó một gợn nhỏ.

Đến xế chiều, khi những cốt gốm mộc đã se mặt dưới làn gió hanh hao, cụ Bằng đích thân dẫn Thắng tới bên bể men tro tam hợp đặt giữa xưởng. Nước men màu xám ngà sánh mịn như sữa non, phẳng lặng không một gợn váng dầu sau phép lọc thủy phi hôm trước.

Cụ Bằng cầm một chiếc gáo dừa múc thứ nước men sóng sánh đưa lên ngang mũi ngửi, rồi chấm đầu ngón tay nếm nhẹ vị chát đượm của tro tràm và tro trấu quyện bột đá vôi. Cụ khẽ gật đầu, cất giọng sang sảng giảng giải: