Chương 5: Bãi Bồi Đón Bước Chân Xưa

Cụ Dưỡng Hữu Bằng đứng tựa bên khung cửa gỗ lim của gian từ đường, đôi mắt già nua nhưng tinh anh dõi theo từng cử động ngoài rặng cúc tần. Khi thấy bóng lưng Thắng vừa khựng lại trước bụi tre bờ ao, cụ khẽ hắng giọng một tiếng khô đanh, chống gậy tre khoan thai bước ra sân.

Hai bóng người lóng ngóng dưới bóng râm rậm rạp giật thót mình. Thằng Cò vội giấu cuốn sổ tay con con vào túi áo khoác cánh dơi, kéo sụp chiếc mũ nồi xuống trán rồi huých cùi chỏ vào tên đồng bọn mặc quần loe. Cả hai luống cuống lủi qua lối mòn ven mương như chuột thấy bóng mèo, không dám ngoái đầu nhìn lại. Cụ Bằng nhìn theo làn bụi mỏng cuộn lên dưới gót chân chúng, khóe mắt hằn sâu thêm những nếp nhăn trầm tĩnh. Cụ vỗ nhẹ lên vai Thắng, cất giọng trầm vang:

— Kệ thây lũ rình mò đó đi con. Đám ruồi nhặng chỉ biết bâu quanh chỗ hôi tanh, gặp gió lành tự khắc dạt ra. Con qua bến mượn thuyền nan của chú Mười buộc sẵn ở cồn cát, rồi gọi thêm hai đứa thợ vững tay cuốc ra bãi bồi Côn Bằng với ta ngay bây giờ. Muốn nhóm lại ngọn lửa thiêng, trước hết phải đón được cái cốt đất sạch đã!

Nửa giờ sau, ngọn gió chướng từ hạ lưu sông Lam thổi thốc vào dải bãi bồi Côn Bằng, cuốn theo mùi tanh nồng của rong rêu và vị ngai ngái mặn mòi của phù sa mùa cạn. Mười lăm sào đất bãi trải dài ngút ngát dưới chân núi, nơi lưu giữ mồ hôi của chín đời thợ gốm Cổ Bằng, nay quạnh quẽ trong cái rét hanh hao cuối năm.

Cụ Bằng vén cao gấu quần nâu sồng, bàn chân gầy guộc đầy vết chai sần cắm sâu xuống lớp bùn ướt lạnh. Hơn tám mươi năm gắn bó với đất nung sông Lam, từng mạch đất ngầm nơi đây cụ thuộc như lòng bàn tay. Đi chừng trăm bước dọc triền sông, cụ dừng lại bên một gò đất nhô cao thoai thoải, gõ đầu gậy tre xuống mặt đất xốp mềm:

— Thắng! Đào sâu xuống chừng năm tấc cát bồi, bóc lớp bùn mặt đi con! Mạch đất cao lanh tổ truyền của họ Dưỡng nằm ngay dưới chân chúng ta đây.

Thắng cùng hai người thợ trẻ hăm hở vung xẻng. Từng mảng cát pha bùn đen sẫm được bóc dần ra, để lộ ra tầng đất sâu màu trắng ngà, mịn màng và dẻo quánh như sáp ong. Cụ Bằng quỳ một gối xuống lòng hố, thọc sâu hai bàn tay phong sương vào lòng đất mẹ. Cụ bốc lên một nắm đất sét trắng dẻo mềm, dùng ngón tay cái miết thật chậm trên lòng bàn tay.

— Các con nhìn cho kỹ, — cụ Bằng ngẩng lên, ánh mắt chan chứa niềm xúc động thiêng liêng. — Đất mộc làm gốm men tro củi nỏ thể dùng thứ đất tạp nham ngoài chợ. Đất sét trắng Côn Bằng ni phải trải qua ngàn năm phù sa sông Lam thanh lọc, hạt đất mịn như bột sắn dây, nắn thử giữa hai đầu ngón tay không thấy lạo xạo một hạt cát con.

Nói rồi, trước ánh mắt kinh ngạc của Thắng và nhóm thợ, cụ Bằng đưa một mẩu đất nhỏ bằng hạt ngô lên đầu lưỡi, khẽ nhắm mắt lại nhấm nháp như người sành sỏi thưởng trà sen. Vài giây sau, cụ mỉm cười, gật đầu khoan khoái:

— Đúng vị rồi! Đất sạch không nhiễm chua phèn, nếm trên đầu lưỡi ngọt mát thanh tao, nuốt vào cổ họng nghe thơm ngát mùi phù sa tích tụ trăm năm. Đất như rứa mới chịu nổi ngọn lửa nung một nghìn hai trăm năm mươi độ C mà không cong vênh, không rạn vỡ! Mau đào đất cho đầy các sọt nan đi!

Ba thanh niên hăng hái vung cuốc xẻng, tiếng cười nói rộn rã xua tan cái lạnh căm căm của triền sông. Từng tảng đất sét trắng nõn nà được bốc lên, xếp chặt vào những đôi sọt tre ken dày.

Đúng lúc đôi sọt đầu tiên vừa đầy ắp, từ phía bờ đê bỗng vang lên tiếng nạt nộ the thé. Bốn gã đàn ông tay lăm lăm gậy sắt và xà beng hùng hổ bước tới, dẫn đầu là Dưỡng Hữu Trọng. Trọng khoác chiếc áo khoác tây thùng thình, cổ quàng khăn len đỏ chót, ngón tay trỏ đeo nhẫn xi mạ chỉ thẳng vào mặt Thắng:

— Dừng tay lại hết cho tôi! Đứa nào cho phép các người tự tiện đào bới ở đây? Bãi bồi này đã được công ty Tân Á cắm mốc khảo sát địa chất, toàn bộ khoáng sản đất sét trắng đã thuộc quyền quản lý của liên doanh! Đào trộm một cục đất ở đây, tôi báo công an huyện gô cổ từng đứa về đồn rục xương!

Mấy tên lưu manh bặm trợn đi sau lập tức xông lên, đá đổ hai chiếc sọt tre vừa vặn đầy đất. Một tên mặt đầy sẹo giẫm chân lên mép hố, giơ chiếc xà beng sáng loáng đe dọa:

— Nghe rõ lời anh Trọng chưa lũ nhà quê? Cút ngay khỏi bãi bồi trước khi bọn tao đập nát mấy cái bàn cuốc!