Chương 1: Nước Rút Vực Họng Cọp

Cây sào tre đực bịt đầu đồng thúc mạnh xuống dòng nước xiết, cắm ngập sâu vào tầng bùn lỏng của vụng sông Gianh. Cụ Cù Hữu Trạch đứng sừng sững trên mũi chiếc thuyền nan, hai bàn chân trần bấu chặt vào be ván trơn nhẫy rong rêu, đón từng cơn chao đảo dữ dội của mạn thuyền. Gió heo may thốc từ cửa biển vào lạnh buốt, nhưng tấm lưng cụ vẫn thẳng tắp như chiếc cọc tiêu bến nước, râu tóc bạc phơ bay phần phật trong màn sương đêm mịt mùng.

Nửa đêm tháng chín, con nước kém rút cạn đến mức kinh hoàng. Từng dải cồn cát cổ chưa từng thấy suốt hai mươi năm qua nay trồi lên nham nhở như lưng cá sấu. Dưới ánh trăng suông le lói, vực Họng Cọp hiện ra với những vách đá vôi dựng đứng kẹp chặt lấy dòng chảy, để lộ những hốc đá tai mèo lởm chởm ngập ngụa vỏ hà. Mặt nước tầng trên phẳng lặng như một tấm gương đen thẫm, nhưng cụ Trạch biết rõ, cách mặt nước chín sải tay là những miệng phễu ngầm đang cuộn xoáy điên cuồng, nuốt chửng mọi vật chìm xuống lòng đáy.

Hai mươi năm trước, cũng vào một đêm nước rút kỳ dị thế này, đoàn thuyền chở ba vạn đồng bạc xòe Đông Dương của ty Kho bạc hạt Gianh đã vĩnh viễn nằm lại nơi đáy vực. Người cầm lái chính là con trai cụ — Cù Hữu Vĩnh. Khi tai họa ập xuống, chiếc thuyền chìm nghỉm, quan nha và thương hội lập tức đổ riệt tội cho anh là kẻ phản trắc, tư thông giặc cướp làm đắm thuyền rồi ôm bạc trốn chạy. Xác anh không tìm thấy, còn gia đình họ Cù cùng xóm chài Ghềnh Rái phải gánh chịu vết nhơ muôn đời.

Cụ Trạch khẽ xoay nhẹ cổ tay, cảm nhận từng đợt va đập của luồng nước ngầm truyền dọc thân sào. Cụ lẩm bẩm trong miệng:

“Nước đã kiệt trơ đáy gò. Mạch xoáy tầng đáy đang dịch chuyển về phía hang Răng Rồng. Cơ hội hai mươi năm chỉ có một lần này.”

Cụ thu sào, ấn nhẹ mái chèo gỗ ổi đưa con thuyền nan lướt êm ru vào bãi cát xóm Ghềnh Rái. Phía mép sú vẹt, ánh lửa đỏ bập bùng hắt lên từ một chiếc chảo gang khổng lồ kê trên ba hòn đá tảng. Mùi hăng nồng của nhựa củ nâu hòa lẫn vị béo ngậy của dầu rái bốc lên ngùn ngụt, xua tan cái lạnh ẩm ướt của bãi sông.

Bên cạnh chảo nhựa sôi sùng sục, một bóng người mảnh khảnh đang thoăn thoắt dùng đôi đũa cả đảo đều từng cuộn thừng lớn. Đó là Cù Nhạn. Cô gái mười chín tuổi quấn dải khăn vải chàm ngang trán, khuôn mặt thanh tú rám nắng lấm tấm mồ hôi, đôi mắt đen láy trong veo ngời lên vẻ kiên nghị. Thấy mũi thuyền của ông nội cập bờ cát, cô vội buông đũa, chạy ra đỡ lấy dây buộc mũi:

“Ông nội! Nước ngoài vực sâu đã rút tới ngấn đá thứ mấy rồi ông?”

Cụ Trạch bước xuống bãi cát, đôi chân gân guốc lún sâu vào lớp bùn ướt. Cụ bước đến bên phản nứa, cúi người nâng một đoạn mép võng đại đang hong khô lên sát mắt:

“Đã tụt qua ngấn rêu xanh ba tấc rồi con. Đáy bùn cổ đang phơi ra. Cỗ lưới gai dầu này thế nào rồi?”

Cù Nhạn đưa tay miết lên từng mắt lưới hình lục giác kép, giọng nói đầy vẻ tự hào:

“Con vừa nấu xong nước nhựa thứ ba theo đúng lời ông dặn. Vỏ gai dầu già vùng đất lợ sau khi ngâm bùn đủ ba tuần trăng đã tước mảnh như tơ, giã tơi rồi bện thành tao ba sợi. Nhựa củ nâu ngấm tận lõi, dầu rái bọc kín mặt ngoài, dai như gân hươu mà lại dẻo quánh, dẫu có cọ xát vào đá tai mèo hay ngâm nước mặn mười năm cũng không lo đứt mục.”

Cụ Trạch hài lòng gật đầu, đưa những ngón tay chai sần kiểm tra từng nút thắt vảy tê tê. Đây là cỗ “Lưới gai thất tinh” — bí pháp gia truyền của dòng họ Cù. Khác với lưới đánh cá thông thường, mắt lưới được đan kép hai tầng, mép viền dưới kẹp những thỏi chì đúc thủ công nặng trịch xen kẽ đá hộc. Khi thả xuống đáy vực, nó sẽ hoạt động như một bàn cào khổng lồ, bám sát từng khe rãnh bùn ngầm để móc giữ gỗ mục và kim loại mà không bị dòng nước xoáy xé toạc.

Đang lúc hai ông cháu cẩn thận vuốt lại từng nút dây, bỗng từ ngoài lòng sông rộ lên tiếng khua nước bì bõm kèm theo ánh đèn bão hắt qua màn sương đêm. Một chiếc thuyền tuần tra đáy bằng của thương hội bến Phù Kinh lướt tới, mũi thuyền gắn cờ vải the thêu chữ “Vạn Hưng”. Trên khoang, bốn tên tuần đinh mình mặc áo cộc đen, tay lăm lăm gậy sắt và câu liêm sáng loáng.

Tên đội tuần đứng ở mũi thuyền, ngọn đèn bão trong tay hắn quét thẳng vào mặt hai ông cháu cụ Trạch. Nhận ra người của xóm Ghềnh Rái, khóe môi hắn nhếch lên một nụ cười khinh bỉ, giọng the thé quát lớn:

“Ủa kìa, nửa đêm nửa hôm mà lão già gàn họ Cù với con nhãi ranh vẫn còn hì hục bên đống thừng rác này à? Chúng mày tính đan cái của nợ này để làm gì? Định vớt xác thằng Vĩnh phản trắc năm xưa hay toan tính chuyện trộm cắp bến bãi?”

Nghe nhắc đến tên cha, đôi mắt Cù Nhạn bừng bừng lửa giận, bàn tay nắm chặt lấy chiếc móc sắt gạt lưới định bước lên, nhưng cụ Trạch đã kịp đặt bàn tay rắn rỏi lên vai cháu gái, giữ cô lại.

Cụ Trạch từ từ ngẩng đầu, ánh mắt sáng quắc như mắt rái cá đêm nhìn thẳng vào ngọn đèn bão, lưng vẫn đứng thẳng tựa cọc gỗ lim giữa bãi bồi. Cụ cất giọng từ tốn, âm vang đĩnh đạc át cả tiếng sóng vỗ bờ: