Chương 2: Lửa Đèn Vọng Gác

Dư chấn từ cú va chạm dưới đáy sâu chín sải nước vẫn râm ran truyền qua thớ tre đực già, giần giật nơi hai lòng bàn tay chai sần của cụ Cù Hữu Trạch. Đầu sào khẽ nghiêng theo luồng xoáy ngầm nơi cửa hang Răng Rồng, nhưng cái cảm giác sắc nhọn, nặng trịch của kim loại va đập vào bịt đồng thì không thể nào nhầm lẫn.

“Có phải chạm phải đá tai mèo không ông nội?” Cù Nhạn ghìm chặt cán chèo sau lái, hạ giọng hỏi dồn, đôi mắt căng lên nhìn theo hướng cắm của thân sào trong màn đêm.

Cụ Trạch không đáp ngay. Cụ chầm chậm xoay nhẹ thân tre nửa vòng, cẩn thận đón nhận từng xung lực dội ngược từ bùn đáy. Đầu sào miết qua một góc cạnh vuông vức, sượng sùng chứ không trơn tuột như đá cuội, cũng không vụn lạo xạo như đá vôi bị dòng xiết bào mòn suốt trăm năm.

“Đá tai mèo gõ vào sào sẽ phát ra tiếng đục câng cẫng, gỗ mục thì nuốt trọn mũi đồng êm ru,” cụ Trạch thì thào, giọng đanh lại như thép nguội. “Chỉ có sắt già cắm ngập vào thớ kiền kiền ngâm bùn cổ mới nảy ra cái tiếng keng lạnh ngắt như thế.”

Cụ từ từ rút sào lên. Khi mũi bịt đồng nhô khỏi mặt nước lấp loáng ánh sao, cụ đưa ngón tay cái miết nhẹ vào gờ kim loại. Dưới lớp bùn non ngai ngái, đầu đồng thau đã hằn một vết xước sâu hoắm, sáng ánh kim khí sắc lẹm.

“Lùi thuyền về bãi sú vẹt mau con,” cụ Trạch dặn. “Nước ròng đêm nay mới chỉ bóc đi lớp phù sa mặt. Muốn vét được thứ nằm dưới đáy vực mà không rách lưới, ta phải gia cố lại toàn bộ dàn chì.”

Hai ông cháu nương theo mép nước chèo về căn chòi lá xóm Ghềnh Rái. Ngọn đèn dầu lạc leo lét soi cỗ đại võng sợi gai dầu đang cuộn tròn trên nền đất nện, sẫm màu nhựa củ nâu hòa dầu rái. Cụ Trạch ngồi xếp bằng trên chiếc chiếu cói, tay cầm kìm sắt và dùi gỗ ổi. Cụ nhặt từng thỏi chì đúc tay hình bầu dục kẹp chặt vào mép viền dưới của lưới, rồi xen kẽ buộc thêm những hòn đá hộc nhỏ nhẵn nhụi vừa bằng nắm tay.

“Mỗi sải lưới viền đáy phải chịu ba lạng chì và một hòn đá hộc mài trơn góc,” cụ Trạch vừa thoăn thoắt gút mối dây gai ba tao vừa bảo cháu. “Nếu chì quá nhẹ, luồng xoáy ngầm chín sải ở hang Răng Rồng sẽ hất tung lưới lên mặt nước. Nhưng nếu chì quá nặng hay đá có cạnh sắc, mép lưới sẽ cắn chặt vào kẽ đá tai mèo, dòng xiết giằng một cái là đứt toạc cả cỗ đại võng.”

Cù Nhạn ngồi đối diện, đôi tay thoăn thoắt ghè nhẵn những cạnh sắc còn sót lại trên từng viên đá hộc ven bờ. Nhìn những thớ sợi gai dẻo quánh dưới tay ông nội, trong lòng Cù Nhạn lại dâng lên bao đợt sóng uất nghẹn:

“Hai mươi năm qua, người ta cứ bảo cha con vì tham mà làm đắm thuyền chở ba vạn đồng bạc rồi trốn chạy. Cả họ Cù phải mang tiếng nhơ nhuốc, mẹ con uất ức qua đời khi con chưa lọt lòng. Trong khi ấy, Bạch Phước Cương từ một tên lái buôn nợ nần bỗng chốc giàu nứt đố đổ vách, thâu tóm bến Phù Kinh rồi leo lên chức Chánh thương bang tá. Cả vùng sông này ai chẳng ngờ ngợ mối mờ ám ấy, nhưng không ai dám hé răng trước quyền tiền của lão!”

Cụ Trạch dừng tay kìm, ngẩng nhìn đứa cháu gái duy nhất. Trong ánh mắt già nua của cụ thoáng nét xót xa, nhưng lập tức trở lại vẻ điềm đạm của một lão ngư tám mươi tuổi. Cụ vươn bàn tay gân guốc đặt lên mu bàn tay đang run rẩy vì phẫn nộ của Cù Nhạn:

“Nén cơn giận lại đi con. Oan khiên của cha con, nỗi nhục của dòng họ Cù và xóm chài này, lão khắc cốt ghi tâm suốt hai mươi năm ròng. Nhưng Bạch Phước Cương có tiền bạc, có nha lại che chở. Sự nghi ngờ không thể thành bản án nếu thiếu chứng cứ xác thực. Muốn bắt cá dữ dưới vực sâu, không thể nhảy xuống lòng xoáy mà đấm đá. Phải đợi con nước kiệt nhất, thả chì sát bùn để kéo từng chiếc đinh rỉ, từng mảnh ván mục lên ánh mặt trời. Khi chứng tích cơ học cất tiếng nói, dẫu mồm mép của lão có xảo quyệt đến đâu cũng không thể chối cãi trước công đường.”