Chương 1: Vết Đục Lệch Thớ

Lưỡi đục xén bằng thép xanh miết đều đặn trên phiến đá bùn mịn, rào rạo từng nhịp khô khốc. Lỗ Bá Thiệu dằn mạnh cổ tay, mũi thép sắc lẻm lóe lên một tia sáng lạnh dưới ngọn đèn dầu lạc leo lét. Ba mươi năm đằng đẵng, mỗi lần mài lưỡi đục gia bảo này, lồng ngực cụ lại nhói lên như có dằm cắm sâu vào da thịt. Máu của Đặng Thế Doanh, người học trò nghèo tài hoa bạc mệnh, dường như vẫn còn vương đâu đây trên báng chuôi gỗ mun đã lên nước bóng lộn.

Ngày ấy tại trường thi Hương Tân Mão, giữa tiếng thét gầm của đám sai nha và ánh mắt lạnh băng như loài rắn độc của Đề điệu quan Quách Đình Lân, Doanh đã quỳ mọp dưới mưa phùn, hai tay ôm chặt nghiên mực vỡ nát. Người thầy đồ trẻ tuổi thà đập đầu vào cột đình trường thi tuẫn tiết để tỏ lòng trong sạch, chứ quyết không nhận tội bán lộ đề thi cùng tội danh tráo bài thi lấy bạc bẩn mà kẻ gian manh đã giáng xuống đầu chàng. Cú va chạm rợn người năm đó đã cướp đi sinh mệnh của một bậc nho sinh thanh liêm, bỏ lại người vợ trẻ đang mang giọt máu chưa kịp chào đời.

— Thầy! Có tin lớn từ kinh thành truyền về rồi!

Cánh liếp xưởng mộc Cổ Lãm ven sông Đuống bị đẩy bật sang một bên. Đặng Minh Triết bước nhanh vào, mang theo luồng gió lạnh buốt từ triền đê cùng một vò dầu trám thơm nồng. Chàng đặt vò dầu xuống chiếc chõng tre, ngực phập phồng vì chạy vội, đôi mắt sáng rực nét căm hờn lẫn xúc động:

— Triều đình vừa ban chiếu thư hỏa tốc, cử Khâm sai Ngự sử Vũ Đình Trực mang Thượng phương bảo kiếm về trấn Kinh Bắc. Nghe đâu quan lớn đích thân mở Đại điển phúc tra khoa cử, thụ lý mọi án từ oan khuất của sĩ tử suốt mấy chục năm qua!

Lỗ Bá Thiệu khựng tay đục. Đầu ngón tay chai sần, đen sẫm màu mực in mộc bản của cụ siết chặt lấy chuôi thép. Cụ không vội mừng, chỉ trầm ngâm nhìn làn khói dầu trôi lờ lững qua mái rạ mục, đôi mắt nheo lại đầy vẻ cẩn trọng của một đời thợ già nếm đủ phong ba.

— Khâm sai Ngự sử... Thượng phương bảo kiếm... — Cụ Thiệu lẩm bẩm, giọng trầm đục mà đanh gọn. — Ba mươi năm nín nhịn, rốt cuộc trời cao cũng hé mở một khe cửa hẹp.

Cụ đặt lưỡi đục xuống mép đá bùn, đứng dậy bước về phía góc sàn xưởng mộc ngổn ngang dăm bào. Cụ cúi người, cẩn thận gạt từng lớp mùn cưa dày phủ kín các tấm ván sàn, rồi nhấc bổng phiến gỗ lim dày ba tấc lên. Dưới hốc đất khô ráo là một chiếc tráp gỗ lim bọc đồng, bên trên cài chặt ba ổ khóa bằng đồng thau đen bóng.

Minh Triết lặng lẽ tiến lại gần, cúi đầu nhìn sư phụ tra từng chiếc chìa con bằng sắt vào ổ. Ba tiếng "tách" giòn giã vang lên nối tiếp nhau. Chiếc nắp tráp bật mở, để lộ một tấm ván mộc bản phôi gốc chỉ lớn bằng nửa mặt bàn, bề mặt phủ kín bụi năm tháng nhưng từng đường đục vẫn sắc lẹm, ngạo nghễ.

Cụ Thiệu run run nâng tấm ván lên, đặt ngay ngắn dưới quầng sáng ngọn đèn dầu. Ngón tay ráp như vỏ cây cổ thụ của cụ lần theo một góc ván, nơi khắc chìm dòng chữ bí mật bằng lối chữ thảo thanh thoát: "Tân Mão khoa - Đặng Thế Doanh phụng lục".

— Đây chính là phôi ván mẫu do đích thân thân phụ con khắc vội trong mật phòng trường thi trước đêm gặp nạn, — Cụ Thiệu nhìn Triết, ánh mắt sắc như lưỡi dao trổ. — Năm ấy, Doanh nhận thấy bản mộc lưu bảng vàng bị kẻ gian lén lút tráo đổi, bèn liều mạng giấu mảnh gỗ này giao lại cho ta rồi mới chịu chết. Ba thập kỷ qua, ta nuôi dưỡng con, dạy con từng nhát bạt nhát trổ, cũng là để đợi chờ ngày này. Oan khiên chất chồng như núi, nhưng tuyệt đối không được để lòng hận thù làm mờ mắt. Đấu với lũ quyền thần ở Thao Thiết Đường, chỉ một nhát đục non tay là tan xương nát thịt.

Minh Triết quỳ xuống trước mặt cụ, hai bàn tay siết chặt thành nắm đấm, run rẩy chạm vào dòng chữ của người cha chưa từng thấy mặt: