Chương 20: Nếp Giấy Nghìn Năm

Sáng hôm sau, khi màn sương sớm trên suối Hạc vừa tan, tiếng cuốc xới đất đầu tiên đã rộn rã vang lên bên bờ bãi bồi. Bà con thôn Thanh Khê chẳng ai bảo ai, người vác xẻng, kẻ khiêng gỗ, rầm rộ kéo đến khu đất bằng phẳng bên rặng trúc xanh. Bác Lý trưởng Đỗ Thung quấn khăn nâu, tay cầm thước gỗ thoăn thoắt chỉ lối, tráng đinh khỏe mạnh đào móng khơi rãnh, tiếng cười nói râm ran át cả tiếng thác reo nơi ghềnh đá xa xa. Trình Cảnh Chu xắn cao tay áo chàm, cùng lũ trẻ trong xưởng khiêng từng viên đá xanh kè chân móng, gương mặt lấm lem bùn đất mà ánh mắt rạng ngời niềm hân hoan thuần khiết.

Đứng tựa lưng bên gốc dâu già đầu ngõ, Khấu Hoài Ân khẽ vuốt chòm râu bạc, lòng dâng trào mối cảm hoài sâu lắng. Từng nhát cuốc bổ xuống nền đất quê hương không chỉ là đắp nền dựng cột, mà chính là đang bồi đắp nếp rễ cho một mạch nguồn tri thức trăm năm.

Thấm thoắt mấy tuần trôi qua, gió bấc lạnh căm đã nhường chỗ cho tiết trời lập xuân ấm áp, mưa phùn lây rây đâm chồi những búp dâu non mơn mởn. Ngôi Thư viện Thanh Khê ba gian bằng gỗ mộc lợp ngói đỏ tươi đã vững chãi mọc lên bên bờ suối, nép mình duyên dáng dưới bóng trúc râm mát. Khắp trong ngoài gian nhà phảng phất hương thơm dìu dịu của gỗ dẻ mới đẽo và mùi thanh khiết của những thếp giấy dâu vừa phơi khô.

Hôm nay là ngày khánh thành thư viện làng. Từ tinh mơ, khắp các nẻo đường đất quanh bãi bồi ven sông đã rộn rã bước chân. Người già chống gậy trúc đến xem mặt chữ, đàn bà con gái gánh những rổ ngô luộc, khoai nướng làm quà chung vui, còn lũ trẻ nhỏ thì xúng xính trong manh áo mới lành lặn, ríu rít như bầy chim non quanh bậu cửa.

Khấu Hoài Ân chắp tay sau lưng, bước chậm rãi qua ngưỡng cửa gian giữa. Ánh sáng ban mai ùa qua những ô cửa sổ chấn song tre, rọi lên những hàng giá sách bằng gỗ thông mộc mạc dựng sát vách. Trên các tầng giá, hàng ngàn pho sách quý được xếp đặt ngăn nắp, tinh tươm. Đó là những bộ kinh thư, sử thi, sách nông tang và y thuật do Cảnh Chu xin sao chép lại từ kho sách phủ thành Vĩnh An, cùng hàng trăm cuốn sách vỡ lòng do chính tay thầy trò và con em xưởng giấy miệt mài chép trên từng trang giấy dâu đanh mịn. Những trang giấy dâu được nấu bằng nước tro rơm nếp gạn trong, phối trộn dịch nhớt rễ cây quỳ rừng và chao lướt qua mành trúc mắt đôi khảm chỉ tơ, dẻo dai tựa lụa, sờ vào phẳng phiu mát rượi, thách thức mọi ẩm mốc hay mối mọt của năm tháng.

Ngay chính giữa chiếc bàn dài bằng gỗ mộc đặt nơi trang trọng nhất, chiếc nghiên đá sứt góc mòn vẹt nằm khiêm nhường bên ngọn bút lông thỏ cũ. Dẫu bao năm tháng thăng trầm, vật báu thuở hàn vi ấy vẫn luôn hiện diện ở đó, như một lời nhắc nhở lặng thầm mà sâu sắc về lòng kiên trinh và đạo lý uống nước nhớ nguồn.

Bên ngoài hiên, tiếng chày gỗ giã xơ dâu từ xưởng giấy bên kia lạch nước vẫn đều đặn vang lên từng nhịp rộn rã: cùm… cụp… cùm… cụp. Âm thanh mộc mạc, bền bỉ ấy hòa cùng tiếng nước suối Hạc róc rách chảy qua khe mương dẫn nước, tạo nên một bản hòa âm êm đềm của làng quê trù phú.

“Trời đất bao la, muôn vật sinh sôi… Người có nhân từ, đạo học mới sáng…”

Tiếng đọc sách ê a, trong trẻo của lũ trẻ nghèo bất chợt cất lên, vang vọng khắp gian nhà ngói rồi bay bổng qua rặng trúc, lan tỏa trên mặt nước biếc. Cụ Khấu dừng bước nơi bậu cửa, đưa mắt nhìn sang gian bên.

Dưới ánh nắng xuân ấm áp rọi qua song liếp, Trình Cảnh Chu đang ngồi trên chiếc chõng tre mộc. Chàng không mặc áo gấm mũ cánh chuồn của bậc tân khoa Trạng nguyên hiển hách, mà chỉ vận bộ áo vải chàm giản dị của chức quan học chính địa phương. Dáng dấp chàng nho nhã, đĩnh đạc, gương mặt cương nghị toát lên vẻ trầm tĩnh, hiền hòa. Cảnh Chu đang cúi người, ân cần cầm lấy bàn tay nhỏ bé gầy guộc của một đứa trẻ mồ côi xóm bãi, nắn nót hướng dẫn từng nét phẩy, nét mác đầu tiên trên mặt giấy dâu.

“Cầm bút phải giữ cho ngay thẳng, cổ tay thả lỏng nhưng ngón tay phải vững vàng,” giọng Cảnh Chu vang lên trầm ấm, kiên nhẫn, “Nét chữ cũng tựa như nếp người vậy. Tâm có ngay thì chữ mới thẳng, lòng có sạch thì trang giấy nghìn năm mới không vấy bẩn.”