Chương 19: Vinh Quy Giữ Cốt Cách

Sau ngày đoàn dịch mã mang tráp báo hỷ về tới thôn Thanh Khê, bãi bồi ven suối Hạc rộn ràng hơn bao giờ hết. Bà con lối xóm cùng nhau quét dọn đường làng, sửa sang lại bến nước, ai nấy đều hồi hộp ngóng trông ngày tân khoa Trạng nguyên bái biệt kinh kỳ trở về quê hương bái tổ.

Ba ngày sau, đoàn rước vinh quy rực rỡ cờ hoa, tàn lọng rợp trời rầm rộ tiến vào đầu làng. Dẫn đầu là toán lính hầu gõ chiêng gióng trống mở đường, theo sau là kiệu gấm bốn người khiêng, cờ biển "Ân tứ Trạng nguyên" lấp lánh dưới ánh nắng hanh hao của ngày đông. Người dân khắp vùng Bình Xương đổ xô về hai bên bờ suối, tiếng hò reo, tiếng vỗ tay hòa cùng nhịp bước chân dồn dập rộn rã khắp các xóm ngõ.

Thế nhưng, khi đoàn rước uy nghi vừa dừng lại trước rặng trúc đầu ngõ xưởng giấy, bức rèm kiệu gấm vừa vén lên, bóng dáng bên trong đã vội vã bước xuống.

Khấu Hoài Ân đứng tựa bên bậu cửa gỗ mộc, ánh mắt trầm tĩnh dõi nhìn thiếu niên thân khoác áo gấm thêu hoa lộng lẫy, đầu đội mũ cánh chuồn cẩn bạc. Vừa nhìn thấy bóng lưng hơi còng và mái tóc hoa râm quen thuộc của ân sư, Trình Cảnh Chu lập tức khựng lại, đôi mắt đỏ hoe. Chẳng màng đến sự ngỡ ngàng của đám nha dịch cùng dân làng đang vây quanh, Cảnh Chu nhanh chóng tháo mũ cánh chuồn trao cho người hầu cận, rồi cởi bỏ luôn cả chiếc áo thụng gấm vóc sang trọng nơi chốn triều đình.

Bên trong lớp áo quan hoa mỹ ấy, cậu vẫn mặc nguyên chiếc áo chàm thô bạc màu vá vai thuở hàn vi.

Thiếu niên rảo bước thật nhanh qua thềm đá xanh, không chút ngần ngại quỳ sụp hai gối xuống nền đất nện ẩm mùi tro trấu, dập đầu ba lạy sát chân cụ Khấu:

“Thưa thầy! Học trò Cảnh Chu đã trở về bên thầy!”

Tiếng gọi nghẹn ngào khiến cả khoảng sân xưởng giấy bỗng chốc lặng phắt. Bác Lý trưởng Đỗ Thung đứng cạnh đó đưa tay áo lau khóe mắt, còn bà con xung quanh ai nấy đều rưng rưng xúc động. Một vị Trạng nguyên hiển hách đứng đầu bảng vàng triều đình, trước mặt muôn dân trăm họ, lại sẵn lòng cởi bỏ áo gấm để quỳ lạy một lão thợ già nghèo khó bên bờ suối.

Khấu Hoài Ân khẽ mỉm cười, đôi bàn tay gầy guộc run run nâng hai vai người học trò nhỏ đứng dậy:

“Đứng lên đi con. Đỗ đạt thành tài, làm rạng danh tiên phụ, ấy là điều đáng mừng. Nhưng quý nhất là lòng con vẫn giữ được màu áo chàm thanh bạch của buổi ban đầu.”

Cụ Khấu dẫn Cảnh Chu vào gian chái bếp ấm áp. Đám nha dịch và quan viên theo đoàn rước được bác Đỗ Thung cùng các tráng đinh đón tiếp niềm nở ngoài sân đình. Bên trong gian nhà tranh vách đất thơm ngát mùi khói rơm nếp ủ trấu, hai thầy trò ngồi đối diện nhau bên chiếc bàn gỗ mộc thô sơ, hệt như những đêm đông gian khó thuở trước.

Cảnh Chu tự tay châm ấm trà nóng dâng lên thầy, rồi ngập ngừng bày tỏ nỗi niềm:

“Thưa thầy, sau khi ngự bút khuyên danh, Hoàng thượng có ý muốn giữ con lại chốn kinh kỳ, sung vào Hàn Lâm viện biên tu, lại có các bậc quyền quý nhã ý muốn tiến cử con vào bộ Hộ, nơi nắm giữ ngân khố sổ sách béo bở. Nhưng con đã dập đầu khẩn khoản từ chối, chỉ xin triều đình cho con về nhận chức quan học chính tại địa phương hạt này.”

Cụ Khấu nâng chén trà nóng, hơi nước phả lên gương mặt hiền từ:

“Chốn kinh đô phồn hoa đô hội, bổng lộc dồi dào, biết bao kẻ dùi mài kinh sử cả đời chỉ mong chen chân vào đó. Vì sao con lại chọn về chốn đồng chua bãi bồi này trông coi việc học?”

Cảnh Chu ngước nhìn thầy, ánh mắt trong veo mà kiên định như ngọn núi Nguyệt Sơn sừng sững:

“Con từng nếm trải cảnh hàn vi cơ cực, từng suýt chết rục xương nơi ngục tối chỉ vì không có quyền thế và thiếu con chữ bênh vực mình. Nếu con sa vào vòng danh lợi, đua chen quyền mưu chốn triều đình, con e rằng bụi trần sẽ làm lem ố tâm can. Con nhớ lời thầy dạy: nếp giấy dâu bền chắc là nhờ sợi tơ cốt dẻo dai và nước tro thanh lọc sạch men chua. Con muốn làm một tờ giấy thanh khiết, muốn đem chút học vấn mọn này về mở mang trường học, dạy dỗ con em nghèo khó quanh vùng biết chữ, biết đạo làm người, để không còn đứa trẻ nào phải chịu cảnh oan khiên như con thuở trước.”

Nghe những lời gan ruột ấy, Khấu Hoài Ân gật đầu thật chậm, lồng ngực dâng lên niềm an ủi vô bờ. Ký ức về tấn bi kịch u tối trong cuốn tiểu thuyết tiền kiếp – nơi một thiếu niên đầy oán hận hắc hóa thành nghịch thần tắm máu quan trường – giờ đây đã vĩnh viễn tan biến như lớp bọt nước trôi xuôi dòng suối Hạc. Đứng trước mặt cụ lúc này là một bậc sĩ phu thuần hậu, mang trái tim bao dung và cốt cách cao quý của bậc quân tử chân chính.

“Tốt lắm, con nghĩ được như vậy thì lòng dạ đã vững vàng như bàn thạch rồi,” Cụ Khấu mỉm cười, giọng trầm ấm, “Làm quan cốt ở chữ an dân. Giữ được cốt cách mộc mạc thanh sạch, dẫu ở chốn thôn dã hay nơi triều miếu cũng đều làm rạng danh đạo học.”