Chương 18: Ngóng Nhạn Kinh Kỳ

Khấu Hoài Ân nhìn người học trò khép nắp rương mây, nhẹ nhàng cài then trúc. Gian chái bếp ấm sực mùi khói trấu ủ và hương dâu ngai ngái quen thuộc, nhưng ngoài hiên, từng đợt gió heo may đã bắt đầu xào xạc luồn qua rặng tre già ven suối.

Sáng sớm hôm sau, khi sương mù còn giăng trắng bãi bồi, Trình Cảnh Chu đã vận manh áo vải thô tề chỉnh, vai mang túi hành lý bạc màu và chiếc rương mây đựng trọn hy vọng của xóm nghèo. Cụ Khấu chống chiếc gậy trúc mộc, chậm rãi cùng cậu bước ra đầu cầu gỗ bắc qua dòng suối Hạc. Bên gốc dâu tằm cổ thụ sần sùi cành lá tốt tươi, cụ dừng bước, nhìn sâu vào đôi mắt trong trẻo của thiếu niên mười sáu tuổi.

Từ trong tay áo, cụ rút ra một thếp giấy dâu đanh mịn, thơm thoang thoảng mùi tro rơm nếp thanh sạch cùng một túi lương khô bọc lá chuối:

“Cầm lấy thếp giấy này mà làm bài thi nơi trường ốc. Giấy dâu dẻo dai trải trăm lần chày, nghìn lần nước mới nên hình; lòng người cũng phải qua dập vùi gian khổ mới rõ dạ sắt son. Con lên kinh kỳ chốn phồn hoa đô hội, chớ để lợi danh làm mờ mắt, hãy giữ trọn nếp lòng ngay thẳng như sợi tơ cốt của trang giấy dâu, nghe con.”

Trình Cảnh Chu đón lấy thếp giấy bằng cả hai tay, sống mũi cay xè. Cậu kính cẩn quỳ xuống lớp đất đỏ bãi bồi, dập đầu ba lạy trước ân sư:

“Ơn dưỡng dục và tái sinh của thầy, học trò khắc cốt ghi tâm. Dù bão táp mưa sa, con quyết chẳng phụ lời thầy răn dạy, giữ nếp giấy như nếp người đến trọn đời.”

Khấu Hoài Ân đỡ cậu dậy, vỗ nhẹ lên bờ vai gầy nhưng đã thêm phần rắn rỏi. Cụ đứng lặng bên gốc dâu già, dõi theo bóng dáng thư sinh khuất dần sau khúc quanh bờ trúc trong ánh ban mai nhập nhòa.

Những ngày sau đó, xóm bãi bồi Thanh Khê vẫn rộn ràng theo nhịp sống bách nghệ. Khấu Hoài Ân không để bản thân rảnh rỗi. Cụ miệt mài bên bể đá xanh, chỉ dạy con em trong làng từ cách ngâm vỏ dâu trong nước tro gạn trong cho đến thế cầm mành trúc đón dòng nước chảy. Đôi bàn tay cụ thoăn thoắt lướt mành, nâng niu từng màng tơ mỏng manh, nhưng hễ có tiếng chim nhạn kêu ngoài bến nước, cụ lại bất giác ngẩng đầu nhìn về hướng bắc xa xôi.

Đến trung tuần tháng chín, phong thư đầu tiên của Cảnh Chu theo thuyền buôn cập bến suối Hạc. Dưới ánh đèn dầu lạc, cụ Khấu cẩn thận mở phong bao giấy dâu quen thuộc. Từng dòng chữ vuông vức, đĩnh đạc kể về chặng đường lặn lội hơn nửa tháng trời qua đèo dốc hiểm trở, về việc cậu ghé trọ nơi quán tranh ven đường, đêm đêm vẫn chong đèn mài mực trên chiếc nghiên đá sứt góc. Cảnh Chu báo tin đã thuận lợi ghi danh vào trường thi phủ doãn, bài văn sách an dân ở kỳ khảo hạch sơ bộ được quan giám khảo hết lời khen ngợi là có gốc rễ thực tế, thấu hiểu nỗi khổ ải của dân cày nơi thôn dã. Cụ Khấu vuốt ve từng thớ giấy mỏng, khẽ mỉm cười thanh thản.

Mùa thu dần trôi qua trong làn khói nồng ấm của những mẻ vỏ dâu luộc chín. Tin tức về trường thi kinh đô bắt đầu dội ngược về bến nước Thanh Khê qua những đoàn thuyền buôn xuôi dòng suối Hạc. Giới thương nhân bến sông truyền tai nhau câu chuyện lạ lùng ở trường thi kinh kỳ năm nay. Nghe đâu trong kỳ thi đình quyết định vận mệnh quốc gia, có một vị sĩ tử nghèo đến từ hạt Bình Xương xa xôi đã khiến cả trường thi kinh ngạc.

Giữa lúc bao nhiêu sĩ tử dùng giấy hoa tiên bóng bẩy của các phường giấy danh tiếng chốn đô thành, vị thư sinh nọ lại trải ra mặt bàn một loại giấy dâu dẻo quánh, mặt giấy trắng ngà mộc mạc mà đanh chắc lạ thường. Dưới ngọn bút lông thỏ mòn vẹt, từng dòng đối sách trị quốc thương dân tuôn trào cuồn cuộn. Nét mực tàu ăn sâu vào thớ sợi tơ dâu, đanh thép như khắc vào đá, dẫu giọt mồ hôi rơi xuống mặt giấy cũng không hề lem nhòe mảy may. Nghe đồn bài văn ấy dám vạch trần thói sâu mọt bòn rút công quỹ của bọn tham quan lại dịch, tha thiết đề xuất chính sách bồi dưỡng sức dân và chấn hưng giáo hóa hương thôn, khiến các bậc đại thần chấm thi phải vỗ bàn tán thưởng, truyền tay nhau đọc thâu đêm.

Nghe những lời đồn thổi ấy bên ấm trà trưa nơi bến suối, bác Lý trưởng Đỗ Thung mừng rỡ vỗ đùi đánh đét:

“Cụ Khấu ơi, đích thị là cháu Cảnh Chu rồi! Thứ giấy dâu gặp nước không phai, dẻo dai nghìn năm ấy ngoài xưởng của cụ với cháu nó ra thì lấy đâu nơi nào có được!”

Cụ Khấu chỉ điềm đạm nhấp một ngụm nước suối trong, nén nỗi xốn xang trong lồng ngực: