Chương 1: Chảo cát ven đê

Tro trấu trong lòng bếp lò đất nung bùng lên ánh đỏ khi cụ bà Cù Thị An khẽ đưa đầu củi tre khô gạt nhẹ. Một trăm tuổi đời trôi qua êm ả như dòng nước sông Thương trước ngõ, lưng cụ dẫu hơi còng nhưng đôi chân vẫn thoăn thoắt dạo quanh góc sân nhỏ. Sương chớm thu giăng bảng lảng trên ngọn tre ngà bến Trúc Thôn, mang theo cái se lạnh hanh hao của đất trời Kinh Bắc. Cụ An xắn cao đôi tay áo nâu sồng vá vai sạch sẽ, hai bàn tay gầy gò nhấc bổng chiếc chảo gang dày cộp đặt ngay ngắn lên kiềng ba chân. Chiếc chảo này là gia bảo truyền đời của mẹ cụ để lại, tính đến nay đã hơn tám mươi năm đỏ lửa rang ngô, lòng chảo nhẵn thín và đen bóng như quét một lớp mỡ màng.

Cụ An đưa tay vốc một nắm cát mịn óng ả từ chiếc thúng mây cạnh bếp trút êm ru vào lòng chảo. Thứ cát này cụ cất công lội ra tận bãi bồi giữa dòng đãi lấy tầng phù sa sạch nhất, gạn hết sỏi vụn rồi trải đều phơi qua ba con nắng giòn tan. Hơi lửa bén dần, cát gặp nhiệt bắt đầu dậy lên mùi sông nước phù sa ngai ngái quen thuộc. Khi những hạt cát mịn reo lên khe khẽ dưới đáy chảo gang, cụ An mới với lấy chiếc rá tre đựng mẻ ngô nếp bãi bồi. Từng hạt ngô tròn căng mẩy, vàng óng như hạt ngọc trời được trút vào chảo nóng.

Đôi đũa cả to bản bằng gỗ nghiến trong tay cụ An thoăn thoắt đảo đều. Cát nóng truyền hơi ấm âm ỉ bao bọc lấy từng hạt ngô khô khốc.

“Lách... tách... bôm bốp!”

Tiếng nổ giòn giã vang lên vui tai. Vỏ ngô nứt toác, ruột nếp bên trong bung nở xòe rộng, trắng muốt tựa những bông hoa mận mùa xuân. Mùi thơm ngầy ngậy, ngòn ngọt của ngô nếp quyện cùng hơi cát ấm và khói rơm rạ bốc lên nghi ngút, lùa qua vách nứa bay thẳng ra triền đê lộng gió. Cụ An móm mém cười khà khà, dùng chiếc rây tre cán dài thoăn thoắt chao cát xuống đáy, hớt từng vốc bỏng ngô nổ xốp giòn đổ sang chiếc mẹt lót lá chuối tươi.

Dưới bến sông, tiếng khua dầm rẽ nước bì bõm quen thuộc vọng lại. Chú Lục lái đò buộc vội dây thừng vào gốc dừa ven bến, mũi chun chun hít hà rồi xăm xăm rảo bước lên triền cỏ:

“Kìa u An! Mới sớm ngày ra mà cái chảo gang gia truyền đã thơm nức cả bến đò rồi. Khách sang sông chuyến sớm ai nấy đều giục con chèo nhanh để kịp lên bờ mua một nắm bỏng của u lót dạ đấy!”

Mấy vị khách vừa bước lên bờ cũng cười rộ, rút trong lưng áo ra mấy đồng trinh xâu dây lạt chìa về phía quán tranh:

“Cụ bà cho chúng tôi dăm bát bỏng ngô mang theo nhai giòn vui miệng. Ngô rang cát của cụ An bến Trúc Thôn thì ngọt bùi chẳng đâu bì kịp!”

“Được rồi, có ngay đây các bác, các chú!” Cụ An xởi lởi đáp, đôi bàn tay nhanh nhẹn dùng vỏ ốc bươu đong bỏng ngô đổ vào từng chiếc mo cau khô cuộn phễu. “Cát phù sa bãi sông giữ nhiệt khéo lắm, hạt nở hết ruột mà chẳng vướng chút khét nào đâu. Ăn chậm thôi kẻo bỏng môi đấy nhé.”

Gian quán lá ba gian che gió bến sông rộn rã tiếng nhai bỏng giòn tan, tiếng cười nói xua bớt hơi lạnh ban mai. Giữa lúc xóm đò đang ấm cúng, thanh bình, từ phía đường quan lộ bỗng vang lên tiếng móng ngựa dồn dập gõ cồm cộp trên nền đất sỏi. Một cỗ xe song mã phủ rèm gấm xanh sẫm chầm chậm rẽ ngoặt vào bến đò. Đi kèm hai bên xe là mấy người tùy tùng áo ngắn nai nịt gọn gàng, vẻ mặt ai nấy đều lộ rõ nét phong trần mệt mỏi sau chặng đường dài thiên lý.