Chương 1: Tiếng ho trong giá rét Thung Cáp

Gió bấc rít qua khe nứa liếp của khu chuồng thực hành, quất từng luồng hơi lạnh buốt thấu xương vào thung lũng Thung Cáp. Hoàng Triệu Dũng nghiến chặt răng, hai bàn tay thô ráp nứt nẻ vì rét đang ghì chặt chiếc cào sắt, gom từng vầng rơm ướt đẫm nước mưa phùn và phân trâu đóng tảng dưới nền đất nện. Hơi thở của cậu phả ra trắng xóa giữa màn sương muối mù mịt.

Mới chớm tháng Mười mà đợt rét hại đầu vụ đã tràn qua vùng biên giới Cao Lộc dữ dội hơn mọi năm. Tại Phân hiệu Thực nghiệm Nông lâm này, dãy chuồng trại cũ kỹ lợp ngói fibro-xi măng dột nát chẳng che nổi những cơn gió buốt luồn qua vách đá xám. Dũng khẽ liếc sang góc chuồng bên cạnh, nơi Vi Thị Mai đang thoăn thoắt xách thùng vôi bột rải đều dọc lối đi. Mái tóc đen tết đuôi sam của cô gái người Nùng vắt lệch qua bờ vai áo chàm đẫm ướt sương giá, đôi mắt dài lanh lợi chăm chú quan sát từng rãnh thoát nước.

— Anh Dũng, dọn nhanh tay rồi qua giữ trâu mộng số hai giúp tôi! — Mai nói vọng qua tiếng gió, giọng trong và gãy gọn. — Thân nhiệt của nó sáng nay có vẻ thất thường lắm, máng cỏ từ đêm qua đến giờ vẫn còn nguyên.

— Có ngay đây! — Dũng đáp lớn, cắm mạnh chiếc cào vào góc vách rồi sải bước qua vũng nước rỉ cạnh máng nước.

Ở gian chuồng số hai, cụ Bồ Văn Khiêm đã đứng đó tự lúc nào. Dáng cụ gầy gò nhưng quắc thước lạ thường trong chiếc áo bông chần màu cỏ úa đã sờn rách hai bên gấu tay, đôi ủng cao su đen lấm lem bùn đất bám chặt trên nền rơm rạ rắc vôi trắng. Mái tóc bạc như sợi cước búi gọn sau gáy cụ rung rung theo từng cơn gió lộng. Năm nay cụ Khiêm đã tám mươi tư tuổi, ngón tay trỏ bên bàn tay phải gân guốc vẫn còn hằn sâu vết sẹo lõm dài — dấu tích một lần bị sừng trâu mộng quẹt trúng thời cụ còn lội suối làm trạm trưởng trạm thú y vùng biên.

Thấy Dũng bước vội tới, cụ Khiêm giơ bàn tay chai sần lên ra hiệu dừng lại. Đôi mắt già nua nhưng sáng quắc của cụ nheo lại, nhìn chằm chằm vào bước chân hấp tấp của cậu học trò.

— Khoan đã, anh Dũng! — Giọng cụ trầm ấm, dõng dạc át cả tiếng rít của gió lạnh. — Tôi đã dặn thế nào khi bước vào chuồng trâu đực mùa rét? Đừng bao giờ xộc thẳng vào mặt con vật lúc nó đang căng thẳng. Đi men theo vách nứa, bước chân phải đầm, hạ thấp vai xuống và khẽ cất tiếng chào cho nó quen hơi người. Trâu cày xứ Lạng mình nhìn lầm lì thế thôi, nhưng trời trở rét mướt là da thịt nó nhạy cảm như bấc đèn trước gió. Anh hấp tấp làm nó giật mình, một cú hất sừng thôi là gãy xương sườn đấy.

Dũng giật mình, vội khựng lại điều chỉnh nhịp thở. Cậu hạ thấp trọng tâm, men theo thanh dầm gỗ bước chậm rãi về phía góc chuồng. Bàn tay to bè của cậu vươn ra, khẽ xoa nhẹ lên bờ u vai gồ ghề của con trâu đực thực nghiệm nặng hơn bốn tạ. Lớp lông đen nhánh của con vật dựng ngược lên vì lạnh, da thịt khẽ giật giật từng chập theo từng cái vuốt ve vụng về nhưng chân thành của cậu.

— Tốt rồi, giữ yên thế cho tôi. Giờ thì nhìn vào hõm hông và nhịp đập cánh mũi của nó, — cụ Khiêm bước lại gần, ngón tay sần sùi khẽ chạm vào sống mũi con trâu. — Học nghề thú y nông thôn thì ống nghe hay nhiệt kế chỉ là đồ hỗ trợ sau cùng. Đôi mắt và đôi bàn tay của các anh các chị mới là thứ bắt bệnh đầu tiên. Trâu khỏe thì mũi bóng nhờn, có giọt mồ hôi đọng li ti, thở đều nhịp mười lăm đến hai mươi lần một phút. Còn con này…

Cụ Khiêm bỗng ngưng bặt. Nét mặt trầm tĩnh như tảng đá kê chân cột nhà của người thầy già bỗng chốc đanh lại, đôi mày bạc nhíu chặt.

Từ sâu trong cuống họng con trâu thực nghiệm bất ngờ phát ra một tràng ho khùng khục, nặng nề và nghẹt cứng như tiếng cối đá nghiền sỏi. Thân hình đồ sộ của nó run bắn lên từng cơn, bốn móng guốc cào mạnh xuống nền đất phát ra những âm thanh khô khốc. Hai lỗ mũi con vật phập phồng dữ dội, dốc ngược lên trời đớp từng ngụm khí buốt giá, kéo theo một dòng dãi nhớt đặc quánh lẫn bọt trắng nhờ nhờ rớt dài xuống máng gỗ.

Cùng lúc đó, từ góc chuồng số ba bên cạnh, con trâu cái tơ của phân hiệu cũng khẽ rùng mình, gục đầu thở dốc rồi phát ra tiếng thở rít khò khè y hệt.