Chương 1: Lưỡi dao rớm máu

Lưỡi dao thép mỏng róc qua cọng cật nứa phát ra tiếng “ro ro” sắc ngọt, gấp gáp theo từng nhịp thở của cụ Cầm Văn Sơn. Cụ ngồi gò lưng trên chiếc đòn thấp bên thềm gạch, hai đầu gối nhô cao kẹp chặt thân nứa bánh tẻ. Chiều tháng bảy oi nồng ngột ngạt, mồ hôi túa ra rãnh trán sâu hoắm rồi lăn xuống mi mắt kèm nhèm, nhưng ngón tay cụ chẳng dám buông lơi. Còn ba chục nan cật nữa mới xong bộ khung cho chiếc giỏ nan khách đặt dưới bến đò Ngang mang đi đón dâu. Đột nhiên, một luồng buốt nhói xộc thẳng từ khớp ngón tay cái lên tận bả vai, từng thớ gân giật nảy rồi co quắp lại cứng đờ. Cơn phong thấp quái ác bất ngờ tái phát khiến bàn tay cụ run bắn. Lưỡi dao chệch hướng, mũi thép trượt dài, khía một đường ngọt lịm vào khóe ngón tay cái gầy guộc.

Vệt da rách miệng, máu đỏ ứa ra, thấm loang trên dải nan trắng ngà.

Cụ Sơn khẽ rít qua kẽ răng, buông rơi lưỡi dao xuống mảnh bao tải rách trải dưới chân. Khớp ngón tay cái sưng tấy, co rút từng chặp buốt nhức. Cụ cắn chặt môi, dùng ngón trỏ tay kia ấn ghì miệng vết thương để cầm máu, mắt nhìn giọt máu nhỏ tong tong xuống lớp phoi tre trên nền gạch rêu phong. Năm mươi năm cầm dao chuốt lạt, chưa khi nào cụ để mũi thép liếm vào da thịt mình vụng về đến thế. Cái tuổi sáu mươi cùng bao mùa đông dầm mình dưới bùn ao ngâm tre đang đòi nợ thân xác cụ, tước đi dần sự dẻo dai của người thợ cả trứ danh làng Cồn Cát.

Cụ chưa kịp đứng dậy tìm đồ rịt vết thương thì ngoài ngõ bỗng vang lên tiếng xích sắt khô dầu miết trên líp xe đạp Thống Nhất rít lên ken két, lạch cạch từng hồi. Chiếc xe đâm sầm vào góc rào dâm bụt, rồi đổ đánh “rầm” một tiếng dựa vào gốc mít cạnh giếng nước.

Trọng sầm sầm bước qua ngưỡng cổng, chiếc áo công nhân xanh bạc màu dính bết vào tấm lưng vạm vỡ đẫm mồ hôi. Khuôn mặt chữ điền sạm đen khói dầu máy hằn lên những nét căng thẳng, hai quai hàm bạnh ra nghiến chặt, mang theo trọn nỗi bực dọc hằm hằm từ trạm cơ khí Hợp tác xã về tới tận nhà. Trọng quệt mạnh ống tay áo ngang trán, chưa kịp mở lời chào cha đã đảo tròng mắt vằn đỏ nhìn xộc vào gian buồng trong.

Nơi ấy, chiếc giường tre của thằng Hải vẫn trống huếch trống hoác. Tấm chiếu cói trải phẳng lì bám một lớp bụi mỏng tang, chiếc gối bông gạo mốc thếch nằm chơ vơ nơi đầu giường. Đã tròn nửa tháng trôi qua kể từ cái đêm thằng Hải lén quảy túi vải nhảy lên chuyến xe tải chở luồng lên mạn ngược, chẳng để lại cho cha già lấy nửa lời nhắn nhủ.

Trọng nghiến răng ken két, ngực phập phồng sau làn vải áo sờn: — Lại chưa thèm vác mặt về! Thầy cứ cả nể dung túng cho nó, rồi có ngày cả cái nhà này chết nhục với xóm bãi!

Cụ Sơn nén tiếng thở dài vào lồng ngực đang nhói buốt, chậm rãi gượng dậy đi lại góc bếp củi. Cụ vốc một nhúm tro rơm mịn rịt chặt vào khóe ngón tay đang rỉ máu. Vị mặn nồng xót ran lên từng sợi gân, nhưng cụ chỉ khẽ chau mày, kéo vạt áo nâu chùi giọt mồ hôi bên thái dương. Cụ nhìn đứa con cả ba mươi tuổi đang đứng sừng sững giữa nhà, giọng trầm ấm nhẫn nại: — Anh Trọng, vừa tan ca đạp xe cả chục cây số về thì ra múc gáo nước rửa cái mặt cho mát đã. Bát nước chè xanh thầy hãm trong tích ủ ấm trên chõng đấy, uống ngụm cho hạ hỏa. Việc thằng Hải, thầy khắc có liệu tính, con đừng làm ầm ĩ lên thế.

— Liệu tính cái gì nữa hả thầy? — Trọng bước xộc tới mép phản gỗ, vung cánh tay thô ráp quen cầm cờ-lê búa tạ lên không trung, giọng bức bối như nghẹn ứ — Chiều nay trên trạm cơ khí, cả đội máy tuốt lúa nhìn con bằng nửa con mắt! Đồng chí Định chủ nhiệm còn kẹp sổ gọi riêng con ra sau xưởng rèn, bóng gió bảo con là tổ phó cơ khí thanh niên tiên tiến mà không bảo ban nổi đứa em ruột trong nhà. Cả làng Cồn Cát này người ta đang xì xào việc thằng Hải bỏ tổ đổi công, trốn nghĩa vụ lao động tập thể để đi chạy chợ phe phẩy! Người ta đồn nó theo đám con buôn đánh quả tận chợ Sắt Hải Phòng, đem mấy thứ phụ tùng trôi nổi về bán chênh lệch kiếm tiền tươi. Con mang tiếng thợ bậc ba của huyện, danh dự công nhân mà ra đường phải cúi gầm mặt vì thằng em làm thói phi pháp!

Cụ Sơn chậm rãi xé dải vải xô cũ quấn quanh ngón tay bị thương, dùng miệng cắn chặt mối gút. Cụ ngước nhìn đứa con cả, ánh mắt đôn hậu chứa chan nỗi xót xa: — Con buôn hay con phe gì thì nó cũng là em ruột con, cùng một khúc ruột mẹ sinh ra, trước lúc nhắm mắt bà ấy dặn dò hai đứa thế nào con quên rồi ư? Nan tre già dẫu cứng cáp đến đâu cũng phải uốn lựa lúc trời êm gió lặng, cứ cố gập một nhát thì chỉ tổ dập nát cả gióng tre. Thằng Hải tính khí bồng bột, nông nổi, nó ham làm giàu vì không muốn nhìn cảnh nhà mình ăn ngô độn khoai sắn quanh năm, chứ tâm tính nó có ác đâu. Con làm anh, giận dữ mất khôn thì kéo em lại bằng cách nào?