Chương 24: Bàn chuốt mười néo

Hải nhận ra sự khựng lại của anh trai ngay đầu ngõ xóm bãi. Cậu nhìn theo ánh mắt Trọng, thấy thầy đang ngồi bên mép chiếc phản gỗ lim gia bảo, bàn tay run rẩy cố ghì lưỡi dao thép vào gióng nứa. Vết thương do cọc tre cứa trên bả vai cùng chứng phong thấp khiến khớp ngón tay cụ Sơn co rút, làm thanh nan toạc đôi. Trọng không nói nửa lời, vội dắt chiếc xe đạp Thống Nhất vào sân rồi đỡ lấy con dao từ tay thầy. Chiều hôm ấy, Trọng sang xưởng cơ khí gom sắt phế liệu, vòng bi cũ cùng mấy gióng luồng già, cặm cụi cưa đục đến tận khuya.

Tờ mờ sáng hôm sau, khi tiếng gà gáy canh năm vừa vọng qua bãi bồi sông Mã, Hải cựa mình thức giấc trên chiếc phản lim. Gió sớm se lạnh luồn qua mái lợp tạm ngai ngái mùi bùn khô. Đập vào mắt cậu nơi góc sân là bóng lưng vạm vỡ của anh Trọng trong manh áo xanh công nhân sờn rách, ướt đẫm mồ hôi. Dưới ánh đèn dầu Hoa Kỳ leo lét, Trọng đang miệt mài siết chặt con ốc tán cuối cùng. Đôi mắt anh thâm quầng vì thức trắng đêm, nhưng ánh nhìn bừng lên vẻ say mê kỳ lạ của người thợ cơ khí vừa hoàn thành công trình tâm huyết.

Hải nhẹ nhàng bước xuống sân. Trước mặt cậu là chiếc bàn chuốt cao ngang thắt lưng, khung bàn đóng bằng bốn gióng luồng đực vững chãi. Trên mặt bàn gỗ lim phẳng phiu, Trọng gá một lưỡi dao thép cong sắc lẹm nối với cần đòn bẩy cơ khí dài hai thước mộc. Phía dưới là rãnh trượt dẫn hướng bằng sắt tây, hai bên gắn cụm ngàm kẹp tự hãm mô phỏng chính xác góc nghiêng bốn mươi lăm độ của cấu trúc mười mối nan néo.

— Anh Trọng… anh làm xong rồi à? — Hải khẽ hỏi, ngón tay rụt rè chạm vào lưỡi thép sáng loáng.

Trọng ngoảnh lại, nụ cười tươi rói nở trên gương mặt lấm lem dầu mỡ:

— Xong rồi chú Hải! Anh vận dụng thế cài néo tự khóa của thầy bện bè mảng hôm vượt lũ. Bàn chuốt này dùng lực đòn bẩy kết hợp ngàm trượt tự ép, nan tre lướt qua rãnh thì ngàm càng ép chặt cật nan vào cữ dao, không cần dùng tay trần ghì giữ nữa!

Vừa lúc ấy, cụ Sơn chống gậy tre bước ra mé hiên. Nhìn cỗ máy lạ giữa sân, mắt người thợ cả già nua ánh lên vẻ ngỡ ngàng. Trọng cung kính bước lại đỡ tay cha:

— Thầy xem, con chế tạo bàn chuốt này để thầy đỡ đau tay. Thầy cho phép con vận hành thử nghiệm nhé!

Cụ Sơn gật đầu, chăm chú dõi theo con cả. Trọng thoăn thoắt đặt gióng luồng bánh tẻ vào rãnh trượt. Chân đạp nhẹ bàn đạp cơ khí, tay gạt mạnh đòn bẩy, một tiếng róc “ro ro” ngọt lịm vang lên khắp khoảng sân tĩnh mịch. Lưỡi dao trượt êm ru qua thớ nứa. Chỉ trong chớp mắt, dải nan cật mỏng manh, phẳng lì tuôn dài ra phía trước, mép láng mịn đều tăm tắp, không hề vấp một xơ dằm nhỏ.

Hải kinh ngạc nhặt dải nan lên, miết ngón tay dọc mép cật. Sợi nan dẻo quánh, dày đúng ba li, mười sợi chuốt ra chuẩn xác cả mười. Bàn chuốt này cho năng suất gấp mười lần chuốt tay, lại giải phóng hoàn toàn sức lao động cho đôi bàn tay rách sẹo của người thợ.

Cụ Sơn run run đón lấy sợi nan từ tay Hải, ngắm nghía dưới ánh ban mai đang rạng rỡ phía bờ sông rồi áp vào má. Khóe mắt hằn sâu vết chân chim của cụ rưng rưng ngấn lệ. Cụ vỗ nhẹ lên vai Trọng, giọng nghẹn ngào:

— Giỏi lắm anh Trọng! Nan mềm giữ lấy cật thép, ngón nghề tổ tiên kết hợp với khối óc thợ máy của anh thì quý giá vô cùng. Thầy từng ngỡ bàn tay thô vụng của anh không nối nghiệp được nếp nhà, hóa ra anh lại mở ra con đường lớn cho làng nghề. Thầy tự hào về anh lắm!