Chương 5: Bóng tre già bước ra hiên lò

Vĩnh Phú nằm rạp dưới chân bậc thềm, một bên má cọ sát vào đám rễ nhãn xù xì buốt lạnh. Trong gang tấc, đầu chiếc đòn gánh tre đực của Đạt chỉ còn cách sống mũi hắn chưa đầy nửa gang tay, luồng gió xé rít lên nghe sắc lẹm. Ngay khoảnh khắc chiếc đòn gánh run rẩy khựng lại giữa thinh không sau tiếng gõ gậy đanh thép, Phú thở hắt ra một hơi hỗn hển, toàn thân rũ liệt như vừa từ cõi chết trở về.

Phú khó nhọc ngước mắt lên nhìn qua kẽ tay. Đập vào mắt hắn không phải là ai khác, mà là Cụ cố Châu Vĩnh Thuận.

Người thợ cả huyền thoại tròn một trăm hai mươi bảy tuổi, người đã tròn mười năm ròng không hề bước chân ra khỏi ngưỡng cửa gian nhà cổ, nay đang chống gậy đứng sừng sững nơi bậu cửa gỗ mít của từ đường. Lưng cụ còng rạp như thân tre già trước bão, chòm râu dài bạc phơ như cước rủ chấm dải thắt lưng vải thô. Gió từ triền sông Trà Bồng thổi thốc vào khoảng sân, làm vạt áo nâu sồng rộng thùng thình của cụ phần phật bay. Đôi mắt cụ phủ kín một màn mây trắng đục, mù lòa chẳng còn nhìn thấy ánh sáng mặt trời, nhưng hướng nhìn của khuôn mặt khắc khổ ấy lại đăm đăm chiếu thẳng vào vị trí hai đứa chắt đang nằm bò dưới đất. Một vẻ uy nghiêm tột bực tỏa ra từ dáng hình hom hem khiến không một ai dám cựa quậy.

— Cụ Cả! Cụ Thợ ơi!

Bác Ba Quỳ từ góc sân sụp lạy như tế sao, hai bàn tay gân guốc áp chặt xuống nền gạch tàu lạnh ngắt, nước mắt ròng ròng trên gò má sạm đen. Mai Lan cũng vội buông tay áo anh họ, quỳ sụp bên cạnh, đôi vai gầy run lên từng chặp nấc nghẹn ngào.

Chiếc đòn gánh trong tay Vĩnh Đạt tuột khỏi những ngón tay chai sần, rơi đánh “choảng” một tiếng khô khốc xuống nền gạch. Đạt ngã quỵ hai đầu gối, hai tay chống đất, rập đầu sát chân thềm:

— Cháu... cháu có tội với Cụ Cố! Cháu tội đáng muôn chết!

Phú rùng mình ớn lạnh dọc sống lưng. Dưới ánh mắt mờ đục của cụ cố, năm mươi đồng bạc hoa xòe mà Mã Khắc dấm dúi nơi đáy túi áo dài dường như nặng như đá tảng, đè trĩu lồng ngực khiến hắn ngạt thở. Mọi toan tính khôn lanh, mọi lý lẽ giảo hoạt nhằm che đậy việc tráo đậu và mưu đồ bán xưởng bỗng chốc tan biến thành mây khói, chỉ còn lại nỗi khiếp đảm nguyên sơ trước vị tổ phụ của gia tộc.

Tiếng gậy song già lại nện xuống từng nhịp: “Cộc... cộc... cộc...”.

Cụ cố Thuận chầm chậm bước qua bậc cửa cao, đôi bàn chân trần gầy guộc, các ngón chân xòe ra bám chặt lấy từng phiến gạch rêu phong. Cụ bước từng bước vững chãi, không hề vấp váp, như thể từng tấc đất, từng viên gạch của chốn này đã in sâu vào máu thịt cụ suốt hơn một thế kỷ qua. Cụ đi ngang qua người Đạt, đi ngang qua thân xác đang run rẩy của Phú, chống gậy bước thẳng ra khoảng sân xưởng liền kề nơi những mảnh vò sành của mẻ dầu hỏng vừa bị đập vỡ khi nãy.

Mùi chua gắt của mè vụn cháy khét hòa lẫn vị tanh tưởi, ngái nồng của thứ dầu lạ vẫn bốc lên sực nức cả một vùng. Cụ cố dừng lại bên vũng nước váng đục đang rỉ lan qua khe gạch. Chống cây gậy song bằng tay trái, cụ từ từ gập người xuống, đưa bàn tay phải sần sùi với những khớp ngón thô kệch nhúng thẳng hai ngón tay vào vũng dầu nhớp nhúa.

Phú nín thở nhìn theo từng cử động của cụ cố. Trái tim hắn đập thình thịch như nhịp chày vung hỏng. Hắn thấy cụ cố đưa hai ngón tay lên gần mũi, khẽ hít một hơi dài, rồi không chút ngần ngại, cụ đưa đầu ngón tay chạm nhẹ vào đầu lưỡi.

Khuôn mặt cụ cố nhăn rúm lại. Cụ khẽ nhổ một ngụm nước bọt xuống đất, rồi dùng vạt áo nâu lau chùi ngón tay một cách chậm rãi, tỉ mỉ. Giữa khoảng sân rộng thênh thang, chỉ còn lại tiếng lá chuối xào xạc sau vườn và tiếng thở dồn nén của đám thợ thuyền cùng bà con chòm xóm đang vây quanh.

Cụ cố đứng thẳng dậy, xoay người lại. Dù đôi mắt cụ chẳng nhìn thấy gì, nhưng cái bóng lưng còng đổ dài trên sân gạch lại mang một sức nặng đè bẹp mọi sự ngạo mạn. Giọng cụ cất lên, trầm khàn như tiếng đá ngầm dưới đáy sông Trà Bồng, nhưng rành rẽ và sang sảng lọt vào tai từng người: