Chương 7: Thử nghiệm trên ván cờ quy chế

Ngạn rảo bước qua khoảng sân gạch râm mát, hướng thẳng về dãy nhà hiệu bộ hai tầng quét vôi vàng đã phai màu. Tiếng lá xào xạc sau lưng nhỏ dần khi anh bước lên những bậc cầu thang đá mài. Đồng hồ đeo tay điểm bốn giờ bốn mươi lăm phút chiều thứ Hai, chỉ còn mười lăm phút nữa là tròn hạn định anh đã cam kết với Phó hiệu trưởng Trần Bảo Kha.

Túi hồ sơ xi măng kẹp dưới nách Ngạn chứa bản đề xuất thử nghiệm sư phạm vừa hoàn thiện trưa nay cùng tập giấy can vẽ phối cảnh ba chiều. Trước cửa phòng Ban giám hiệu, anh dừng lại chỉnh vạt áo sơ mi rồi gõ ba tiếng dứt khoát.

“Vào đi,” giọng Hiệu trưởng Lê Văn Thạnh vọng ra.

Ngạn đẩy cửa bước vào. Căn phòng thoảng mùi giấy in ẩm và tinh dầu sả. Thầy Thạnh ngồi sau bàn làm việc bằng gỗ gõ đỏ, cặp kính lão tụt xuống sống mũi. Đối diện thầy, Phó hiệu trưởng Trần Bảo Kha ngồi thẳng lưng, hai tay kẹp chặt quai chiếc cặp da đen bóng dựng đứng sát đùi. Vạt áo sơ mi công chức của thầy Kha vẫn phẳng phiu không một nếp gấp.

“Thầy Ngạn đúng hẹn đấy,” thầy Kha cất giọng sắc lạnh. “Biên bản điểm không của Chiếu Nguyên Hạnh đã nằm trên bàn suốt cả ngày. Quan điểm của tôi không đổi: quy chế là ranh giới bất di bất dịch. Nếu một học sinh lớp mười không thể ngồi trọn bốn mươi lăm phút làm bài thi viết, hội đồng buộc phải trả hồ sơ về đúng cấp học cơ sở.”

Ngạn ngồi xuống chiếc ghế đối diện, đặt tập hồ sơ lên bàn rồi rút ra bản đề xuất cùng ba tờ giấy can trong suốt:

“Tôi không đến đây xin một ân huệ về điểm số. Tôi đề xuất một thử nghiệm sư phạm: cho phép Chiếu Nguyên Hạnh làm bài kiểm tra bằng sơ đồ phối cảnh không gian mở thay cho lối viết ký hiệu đại số truyền thống.”

Thầy Kha nhướng mày, tay siết chặt quai cặp da:

“Thử nghiệm? Thầy có biết mình đang nói gì không? Trường Lam Kiều là trường công lập trọng điểm, không phải xưởng thí nghiệm tư nhân. Barem chấm thi môn Toán từ trước đến nay đều tính điểm theo từng dòng biến đổi đại số, từng bước suy luận tuyến tính. Cho một đứa trẻ vẽ sơ đồ rồi chấm điểm tương đương, thầy định giải thích thế nào về tính công bằng với hai mươi bảy học sinh còn lại? Đó là tiền lệ phá vỡ toàn bộ kỷ cương thi cử của nhà trường.”

“Kỷ cương không đồng nghĩa với sự rập khuôn máy móc, thưa thầy Kha,” Ngạn điềm tĩnh đáp, đẩy ba tờ giấy can sang phía trước. “Tư duy của Hạnh không vận hành theo trục đại số một chiều trên trang giấy ô ly. Não bộ của cô bé tiếp nhận dữ liệu không gian trực tiếp ở dạng ba chiều. Những đường vẽ trên giấy can này không phải hình minh họa cảm tính, mà là mạng lưới phân bổ tọa độ và tương quan hình học có tính toán chuẩn xác.”

Ngạn chỉ tay vào các nét chì mảnh rọi dưới ánh đèn huỳnh quang:

“Khi bị ép viết vào khuôn khổ giấy thi chật hẹp và đối diện bức tường bảng đen trong phòng kín, các giác quan của cô bé bị kích hoạt phản ứng ngạt thở. Đó là rào cản sinh lý sau chấn thương, không phải sự suy giảm về năng lực. Nếu chúng ta đánh giá trí tuệ một đứa trẻ bằng chính chiếc lồng đang giam hãm nó, hệ thống giáo dục mới là bên tạo ra lỗi kết cấu.”

Thầy Kha lắc đầu dứt khoát:

“Chúng ta quản lý bằng văn bản, không quản lý bằng cảm xúc. Quy chế thi cử của Sở không có chỗ cho ngoại lệ kiểu này.”

“Có đấy, thưa thầy,” Ngạn đáp rành rọt. Anh rút tờ văn bản ghim ở đáy tập hồ sơ, đặt ngay ngắn trước mặt Hiệu trưởng Thạnh. “Hồ sơ tuyển thẳng của Chiếu Nguyên Hạnh thuộc dự án liên kết thực nghiệm giáo dục giữa trường ta và Viện nghiên cứu. Điều bốn, khoản b của quyết định liên kết quy định rõ: đối với các trường hợp năng khiếu đặc cách vượt cấp sớm, nhà trường có quyền áp dụng linh hoạt phương pháp giảng dạy và hình thức kiểm tra đánh giá nhằm bảo toàn tiềm năng phát triển cá biệt.”

Thầy Thạnh cầm tập văn bản lên, ngả người ra lưng ghế. Vị hiệu trưởng năm mươi lăm tuổi nheo mắt đọc từng dòng đóng dấu đỏ, rồi cẩn thận cầm ba tờ giấy can của Ngạn lên soi trước ánh sáng đèn bàn. Từng vệt chì gióng không gian tinh xảo hiện rõ mồn một. Căn phòng chìm vào im lặng, chỉ có tiếng máy lạnh chạy rì rì trên vách tường.

“Thầy Kha lo lắng về tính bình đẳng là có cơ sở,” thầy Thạnh hạ tờ giấy can xuống, cất giọng ôn hòa. “Nhưng thầy Ngạn cũng đưa ra căn cứ pháp lý xác đáng mà chúng ta chưa từng vận dụng. Mục đích của dự án thực nghiệm không phải là tạo ra cỗ máy sao chép, mà là tìm kiếm phương thức khai phóng cho những bộ óc đặc biệt.”

Thầy Kha cau mày định phản biện:

“Nhưng thưa thầy Hiệu trưởng, nếu phụ huynh…”