Chương 1: Mực Đọng Bến Phù Sa

Miếng dạ nỉ đen đẫm dầu trẩu khẽ trượt trên lưỡi ngòi ngỗng sáng choang, gạt đi những gợn cặn li ti bám quanh rãnh dẫn mực. Cụ Lương Thế Vinh nâng ngọn bút sắt lên sát tầm mắt, nheo đôi tròng đã phủ một lớp mây mờ đục qua cặp kính lão gọng đồng ố sắc thời gian. Năm mươi sáu năm gắn bó với con nước cảng Bến Thủy và những xấp giấy thuộc địa nồng mùi ẩm mốc, đầu ngón trỏ cùng ngón giữa của cụ đã chai cứng thành một vệt hõm sâu. Trên góc bàn lim nhẵn bóng mòn vẹt mép, lá đơn xin thôi hẳn chân cố vấn đối soát độc lập kiêm chưởng quản tàng thư khố danh dự đã được xếp gọn ghẽ, mực son điểm chỉ ráo khô từ canh tư. Ở tuổi chín mươi tám, cụ chỉ mong gửi lại chiếc nghiên đồng, lui về căn nhà tranh mé sông ngắm dòng nước ròng rước lấy bóng chiều.

Tiếng guốc gỗ nện dồn dập trên thềm gạch bông vỡ vụn cắt ngang dòng suy tưởng. Cánh cửa gỗ lim dày cộp bật mở toang, mang theo hơi muối mặn nồng từ hạ lưu thốc vào gian phòng tàng thư khố.

Nguyễn Duy Thức đứng sững nơi bậu cửa, vạt áo dài the sờn cổ ướt đẫm mồ hôi dán chặt vào khuôn ngực gầy guộc phập phồng. Gương mặt chàng thư sinh trẻ thường ngày điềm đạm nay xám ngoét không còn hột máu, hai bàn tay run lẩy bẩy bám chặt lấy khung cửa, hơi thở đứt quãng nghẹn ngào:

— Cụ Cố… nguy to rồi cụ Cố ơi! Kho trung chuyển… kho mười hai vừa khui niêm phong…

Cụ Vinh chậm rãi đặt cây bút sắt xuống gác bút bằng sứ men lam, hai bàn tay khẳng khiu thu vào tay áo the, giọng trầm tĩnh:

— Thầy Ký, chốn công môn có lính đoan bồng súng tuần bến, thở cho tròn hơi rồi hãy thưa chuyện. Có việc chi mà hoảng loạn đến mất cả tác phong như vậy?

Thức nuốt khan một ngụm nước bọt, bước dồn tới bên án thư, hạ giọng run rẩy:

— Mất sạch rồi cụ ơi… Mười hai ngàn bao muối mỏ độc quyền của sở Đoan nhập kho hồi tuần trước, cùng bốn trăm tấn lúa gạo dự trữ trong kho số ba… sáng nay viên kiểm kho mở cửa kiểm kê thì chỉ còn lại vỏ trấu mục với bao tải rác độn đá sỏi. Hàng vạn bao hàng bốc hơi không một dấu vết!

Đôi mày bạc như cước của cụ Vinh khẽ nhíu lại. Giữa bến sông này, mười hai ngàn bao muối và bốn trăm tấn lúa là cả một khối tài sản khổng lồ, nếu vận chuyển ban ngày phải cần đến mấy chục lượt sà lan tải trọng lớn, phu phen rầm rập kéo còi suốt mấy con nước ròng. Làm sao có chuyện bốc hơi trong nháy mắt được?

Chưa kịp để cụ mở lời gặng hỏi, bên ngoài hành lang bỗng vang lên tiếng giày đinh nện chan chát xuống nền đá hoa cương, xen lẫn tiếng quát tháo hách dịch bằng thứ tiếng Pháp ngọng nghịu chêm tiếng bồi. Cánh cửa phòng một lần nữa bị đạp tung ra. Bốn tên lính đoan bồng súng trường lê dài sáng loáng dàn hàng hai bên, mở đường cho một thân hình to béo bước vào.

Quan Chánh thanh tra thuế quan Louis Charpentier xuất hiện trong bộ quân phục viền chỉ bạc lấp lánh ở cổ cồn, gương mặt đỏ gay vì men rượu vang Bordeaux, chòm ria mép tỉa nhọn hoắt rung lên bần bật. Đi kèm sau lưng hắn là viên thông ngôn bản xứ cầm cặp da láng bóng.

Charpentier quét đôi mắt xanh lươn lẹo khắp gian phòng tàng thư mục nát, rồi dừng lại trên người Thức như một con diều hâu vừa phát hiện con mồi. Hắn giơ thẳng cây gậy chỉ huy bịt bạc vào mặt người ký lục trẻ, gầm lên bằng giọng the thé:

— A, mày trốn ở đây hả thằng Ký Thức! Lính đâu, còng tay nó lại cho moi! Tống cổ ngay vào xà-lôm khám đường!

Bọn lính đoan lập tức rập bước xốc tới, tiếng sắt thép va chạm lách cách ghê rợn. Thức hoảng hốt lùi lại sát mép giá sách, lắp bắp:

— Quan lớn… con không có tội… sổ sách giao nhận con làm đúng chỉ thị…